Noorse premier: drone miste vliegtuig Zelensky bij vertrek uit Moldavië
De Noorse premier Jonas Gahr Støre zei op 9 september dat een drone het vliegtuig van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky bijna raakte toen het op 8 september opsteeg uit Moldavië op weg naar Oslo voor de begrafenis van koning Harald V. Noorse functionarissen en een bron in het kantoor van de Oekraïense president zeiden later dat de directe bedreiging voor het toestel niet vaststaat en dat de vlucht vooral werd vertraagd door de sluiting van het Moldavische luchtruim.
Hoofdpunten
- Støre vertelde op 9 september aan de Noorse omroep NRK dat een drone het vliegtuig van Zelensky bijna raakte bij vertrek uit Moldavië op 8 september, en noemde dat de realiteit waarin Zelensky leeft.
- Støre gaf geen details over de afstand, de bron van zijn informatie of of het incident opzettelijk was.
- Het Moldavische ministerie van Defensie meldde op 8 september rond 16:20 uur lokale tijd dat een drone, voorlopig geïdentificeerd als Shahed-type, het luchtruim binnenvloog vanuit de richting van Oekraïro, wat leidde tot een gedeeltelijke sluiting van het luchtruim.
- De sluiting veroorzaakte vertraging voor drie vertrekkende en vier aankomende vluchten, waaronder het vliegtuig van Zelensky.
- De drone stortte later neer in een zonnebloemenveld bij het dorp Stări Măhlăni in het district Rîșcani, op circa 160 km van de luchthaven van Chișinău; er vielen geen gewonden.
- Roemenië, een NAVO-lid, zette twee Spaanse F-18-gevechtsvliegtuigen in en schorste korte tijd de activiteiten op de luchthaven van Iași.
- Een bron in het kantoor van de Oekraïense president vertelde AFP dat de claim dat Zelensky in gevaar was ‘overdreven’ was; volgens Suspilne verliet zijn vliegtuig Moldavië pas om 17:30, nadat de drones van de radar waren verdwenen.
- Zelensky woonde op 9 september in Oslo de begrafenis bij van koning Harald V en besprak in Oslo met Støre, Stoltenberg en de Noorse minister van Buitenlandse Zaken de versterking van de Oekraïense luchtverdediging en het Europese anti-ballistische initiatief FREYJA.
Waarom dit belangrijk is
Het incident raakt de veiligheid van een oorlogspresident die internationaal reist en illustreert dat Russische drone-invallen inmiddels het luchtruim van buurlanden bereiken, inclusief dat van NAVO-lid Roemenië. Het leidde tijdens het bezoek aan Oslo tot gesprekken over Oekraïense luchtverdediging en het FREYJA-initiatief. De tegenstrijdige verklaringen van de Noorse regering en het kantoor van de Oekraïense president roepen vragen op over hoe een vermeende bedreiging voor een presidentieel vliegtuig openbaar wordt gepresenteerd.
Wat er is gebeurd
Op 8 september rond 16:20 uur lokale tijd meldde het Moldavische ministerie van Defensie dat een drone, voorlopig geïdentificeerd als een Shahed-type onbemand luchtvaartuig, vanuit de richting van Oekraïro het Moldavische luchtruim was binnengedrongen. Het centrale deel van het luchtruim werd gedeeltelijk gesloten voor de burgerluchtvaart. De Moldavische overheid maakte later bekend dat het toestel neerstortte in een zonnebloemenveld in het district Rîșcani, circa 160 km van de luchthaven van Chișinău; er braken vier branden uit, maar niemand raakte gewond. De drone vloog ook het Roemeense luchtruim binnen, waarna Roemenië twee Spaanse F-18-gevechtsvliegtuigen van de Spaanse lucht- en ruimtemacht inzette om het traject te volgen en de activiteiten op de luchthaven van Iași tijdelijk staakte. De sluiting vertraagde drie vertrekkende en vier aankomende vluchten, waaronder het toestel waarmee Zelensky naar Oslo zou reizen voor de begrafenis van koning Harald V. Een bron in het kantoor van de Oekraïense president stelde tegenover Suspilne dat Zelensky's vliegtuig en de drone niet tegelijk in de lucht waren; het vliegtuig zou volgens AirNavRadar-gegevens pas om 17:30 zijn vertrokken, nadat de drone om 17:15 van de radar was verdwenen. Op 9 september vertelde de Noorse premier Støre in een interview met NRK dat een drone het vliegtuig van Zelensky bijna had geraakt en noemde dat de realiteit waarin Zelensky leeft. Korte tijd later verduidelijkten Noorse functionarissen, inclusief staatssecretaris Bhanuja Rasiah, dat het niet vaststaat of er sprake was van een directe bedreiging voor het toestel. Zelensky woonde op 9 september in Oslo de begrafenis bij van koning Harald V, liep achter de kist aan naast andere staatshoofden en verliet Noorwegen kort na de ceremonie. Tijdens het bezoek sprak hij met Støre, de Noorse minister van Buitenlandse Zaken Espen Barth Eide en de Noorse minister van Financiën Jens Stoltenberg over versterking van de Oekraïense luchtverdediging, militaire steun en het Europese anti-ballistische initiatief FREYJA, inclusief een ontmoeting met hoofden van defensiebedrijven uit partnerlanden.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
Oekraïense media, en dan vooral de latere berichtgeving, leggen de nadruk op de Moldavisch-Roemeense luchtruumsluiting en op de feitelijke vertragingsmechaniek: de radar-timing, het vertrek van het vliegtuig om 17:30, en het Oekraïense aanbod om F-16's in te zetten om de drone neer te halen. Een bron in het kantoor van de Oekraïense president wordt breed aangehaald met de stelling dat de Noorse woordvoerding overdreven was en dat Zelensky's vliegtuig en de drone niet gelijktijdig in de lucht waren. Oekraïense bronnen plaatsen het voorval in de bredere context van Russische drone-invallen in Moldavië en Roemenië, inclusief de aanval op grensinfrastructuur tussen Oekraïne en Moldavië in de nacht van 8 op 9 september. Daarnaast verbinden ze de reisverstoring met de inhoudelijke agenda van Zelensky in Oslo: ontmoetingen met Støre en Stoltenberg, gesprekken over luchtverdediging en het FREYJA-initiatief.
Hoe internationale bronnen het beschrijven
Internationale media (Engels-, Spaans-, Frans-, Duits-, Arabisch- en Azerbeidzjaans-talig) geven vooral de oorspronkelijke woordvoerding van Støre aan NRK door en benadrukken dat het vliegtuig 'bijna geraakt' werd en citeren zijn opmerking over 'de realiteit waarin hij leeft'. De berichtgeving legt het symbolische gewicht ervan bloot: een bedreiging voor een oorlogspresident op weg naar een koninklijke begrafenis, met minder aandacht voor Moldavische luchtruimprocedures of Oekraïense weerleggingen. Verschillende internationale stukken vermelden de latere Noorse verduidelijking dat de afstand van de drone tot het vliegtuig onbekend is, maar framen die eerder als een correctie dan als hoofdpunt. Reuters en het Institute for the Study of War worden aangehaald over de bredere route van een Russische Shahed-drone door het Moldavische en Roemeense situatie.
Waar de berichtgeving verschilt
Over de vraag of de drone een directe bedreiging vormde voor het presidentiële vliegtuig lopen de lezingen uiteen: de Noorse premier Støre zei in zijn NRK-interview dat het toestel 'bijna geraakt' werd; de Noorse staatssecretaris Bhanuja Rasiah en andere Noorse functionarissen stelden later dat niet vaststaat of er een directe bedreiging was en hoe dicht de drone bij het vliegtuig kwam. Een bron in het kantoor van de Oekraïense president noemde de claim dat Zelensky in gevaar was tegenover AFP ‘overdreven’ en vertelde tegenover Suspilne dat het vliegtuig en de drone niet gelijktijdig in de lucht waren en dat het vliegtuig pas vertrok nadat de drones van de radar waren verdwenen. Daarnaast verschillen bronnen over het aantal betrokken drones (één versus twee) en over de datum: één artikel plaatst de vertraging op 7 september, terwijl de overgrote meerderheid van de bronnen 8 september noemt.
Achtergrond
Koning Harald V van Noorwegen overleed op 28 augustus op 89-jarige leeftijd; zijn begrafenis vond plaats in Oslo op 9 september. Op 8 september rond 16:20 uur lokale tijd drong een drone, voorlopig geïdentificeerd als een Shahed-type UAV, vanuit de richting van Oekraïro het Moldavische luchtruim binnen, wat leidde tot een gedeeltelijke sluiting van het luchtruim. Moldavische autoriteiten meldden later dat de drone neerstortte in een zonnebloemenveld in het district Rîșcani, op ongeveer 160 km van de luchthaven van Chișinău; er ontstonden branden maar er vielen geen gewonden. Roemenië zette gevechtsvliegtuigen in (waaronder twee Spaanse F-18's) en schorste korte tijd de activiteiten op de luchthaven van Iași vanwege de vermoede schending van het luchtruim. In de nacht van 8 op 9 september sloegen Russische drones opnieuw toe op grensinfrastructuur tussen Oekraïne en Moldavië; de Moldavische president Maia Sandu veroordeelde een afzonderlijke Russische drone-inslag op een grensovergang met Oekraïro waarbij twee mensen omkwamen.