Zelensky en Rubio bespreken raketten, waarschuwingen en Starlink in telefoongesprek
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio voerden op 20 oktober een telefoongesprek over de levering van raketten onderscheppers voor ballistische raketten, de vroegtijdige waarschuwing voor Russische aanvallen en de situatie rond Starlink en Starshield. Zelensky noemde het gesprek inhoudelijk en constructief; Rubio benadrukte dat het beleid van de VS ten opzichte van Oekraïne en het PURL-programma ongewijzigd zijn en ontkende dat de VS bewust informatie of onderscheppers achterhoudt.
Hoofdpunten
- Zelensky en Rubio spraken op 20 oktober 45 minuten telefonisch over drie onderwerpen: onderscheppers voor ballistische raketten, vroegtijdige waarschuwingen voor Russische aanvallen en de situatie rond Starlink en Starshield.
- Zelensky noemde tijdige waarschuwing voor Russische ballistische aanvallen van levensbelang en riep op tot herstel van de Starlink- en Starshield-diensten.
- Rubio stelde dat het PURL-programma en het Amerikaanse beleid ten aanzien van Oekraïne ongewijzigd zijn en wees elke politieke directive om Oekraïne schade toe te brengen van de hand.
- Rubio verklaarde dat het ontbreken van waarschuwingen rond de Russische aanvallen op 13 en 18 oktober een technisch of intern probleem was, en dat de VS luchtwaarschuwingen "als altijd" aan Oekraïne blijft verstrekken.
- Rubio noemde beschuldigingen dat Oekraïners sterven doordat de VS informatie achterhoudt "schandalig" en "onwaar".
- Beide zijden kwamen overeen binnenkort opnieuw contact te hebben voor een update.
Waarom dit belangrijk is
Het gesprek brengt drie kwesties samen die direct raken aan de bescherming van burgers tegen Russische ballistische aanvallen: de levering van Patriot-onderscheppers, de waarschuwing voorafgaand aan die aanvallen en de werking van Starlink en Starshield voor het Oekraïense leger. Het valt midden in een publiek dispuut tussen Oekraïense functionarissen, die zeggen dat er sprake is van bewuste druk, en Rubio, die benadrukt dat het Amerikaanse beleid en de inlichtingendeling ongewijzigd zijn.
Wat er is gebeurd
Op dinsdag 20 oktober voerden de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio een telefonisch gesprek van circa 45 minuten. Zelensky meldde het gesprek via Telegram en noemde het inhoudelijk en gewijd aan kwesties die ertoe doen. De drie hoofdonderwerpen waren de levering van onderscheppers tegen ballistische raketten, het tijdig waarschuwen voor Russische ballistische aanvallen en de situatie rond Starlink en Starshield, die volgens Zelensky moet worden hersteld. Beide partijen kwamen overeen snel opnieuw contact te hebben voor een update. Rubio greep de gelegenheid aan om, ook in een gesprek met journalisten in India, te benadrukken dat het PURL-programma ongewijzigd functioneert, dat eventuele vertragingen in de levering van onderscheppers te wijten zijn aan hoge mondiale vraag in plaats van aan politieke motieven, en dat de VS Oekraïne luchtwaarschuwingen "als altijd" blijft verstrekken. Hij bestempelde beschuldigingen dat Oekraïners sterven door Amerikaanse informatieachterhouding als "schandalig" en "onwaar".
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
Oekraïense bronnen plaatsen het gesprek in de context van een reeks recente Russische ballistische aanvallen, waaronder die op 13, 18 en 19 oktober. Zelensky benadrukte dat onderscheppers en tijdige waarschuwingen letterlijk levens redden en riep op tot herstel van Starlink en Starshield. Oekraïense functionarissen, waaronder presidentieel adviseur Serhiy "Flash" Beskrestnov, zeiden tegenover de BBC dat de gelijktijdige problemen met waarschuwingen en Starlink lijken op bewuste druk op Kyiv en dat er slachtoffers zijn gevallen doordat burgers te laat werden gewaarschuwd. Zelensky had eerder op 18 oktober gezegd dat de VS druk uitoefenen die Oekraïne richting capitulatie duwt, en bood aan de aanvallen op Russische raffinaderijen te staken in ruil voor extra Patriot-onderscheppers. Verschillende Oekraïense stukken wijzen ook op de stappen in het Amerikaanse Congres, zoals het onderzoek van senator Tom Tillis, congressman Brian Fitzpatrick en het verzoek aan de Pentagon-inspecteur-generaal, als tegenwicht binnen het Amerikaanse systeem.
Hoe internationale bronnen het beschrijven
Internationale Engelstalige en niet-Oekraïense berichtgeving plaatste het gesprek tegen de achtergrond van Rubio's bredere publieke optreden tijdens zijn bezoek aan India. Die berichtgeving benadrukt Rubio's verzekering dat het Amerikaanse beleid ten aanzien van Oekraïne en het PURL-programma ongewijzigd zijn, en leidt met zijn karakterisering "schandalig" en "onwaar" van beschuldigingen dat de VS informatie zou achterhouden. Daarnaast wordt het gesprek geplaatst in een bredere diplomatiseringscontext: de geplande onderhandelingen in Oslo met de Amerikaanse gezant Steve Witkoff en Europese partners, en Trumps uitspraak dat "het tijd is dat iemand anders namens Oekraïne onderhandelt".
Waar de berichtgeving verschilt
Er is onenigheid tussen Oekraïense en Amerikaanse zijde over de aard van recente verstoringen. Volgens Rubio was het ontbreken van waarschuwingen bij de Russische aanvallen op 13 en 18 oktober een technisch of intern Oekraïens probleem; Oekraïense functionarissen stellen juist dat waarschuwingen vertraagd of afwezig waren en zien de gelijktijdige problemen met waarschuwingen en Starlink als doelbewuste druk. Over de Patriot-leveringen geeft Rubio toe dat er vertragingen kunnen zijn, maar schrijft die toe aan mondiale vraag, terwijl Zelensky en Oekraïense media spreken van politiek gemotiveerde vertragingen waarbij defensieminister Pete Hegseth de benodigde goedkeuringsprocedures nog niet heeft afgerond. Over Starlink ontkennen Trump en SpaceX bemoeienis van de Amerikaanse overheid, Rubio stelt dat Starshield voor Oekraïne sowieso niet beschikbaar zou zijn, terwijl Reuters meldt dat de opdracht tot beperking wél uit het Witte Huis kwam en The Telegraph schrijft dat Elon Musk persoonlijk bij Trump heeft voorgesteld de verbindingssnelheid voor Oekraïense militairen te beperken.
Achtergrond
De Amerikaanse en Oekraïense zijde kwamen eerder publiekelijk in aanvaring over Russische ballistische aanvallen op 13 en 18 oktober, waarbij ten minste één van die aanvallen Kyiv trof in de nacht van 19 oktober. De voorraad Patriot-onderscheppers waar Oekraïne toegang toe heeft, is volgens mediaberichten sterk gekrompen: Oekraïne zou nog ongeveer twaalf onderscheppers per maand ontvangen, fors minder dan onder de vorige Amerikaanse administratie, terwijl defensieminister Pete Hegseth de goedkeuring voor de overdracht van door partnerlanden aangekochte onderscheppers niet zou hebben afgerond. In de nacht van 14 oktober voerde SpaceX een snelheidslimmetje van 160 km/u in op Starshield-terminals op bewegende platforms, waarna Oekraïense functionarissen naar alternatieve communicatiesystemen gingen zoeken; Trump ontkende Amerikaanse betrokkenheid, terwijl Reuters meldde dat de opdracht uit de Trump-administratie kwam. De Oekraïense presidentieel adviseur Serhiy "Flash" Beskrestnov vertelde de BBC dat de gelijktijdige problemen met waarschuwingen en Starlink op bewuste druk lijken, en dat er slachtoffers zijn gevallen doordat er te weinig tijd was om burgers te waarschuwen.