GREVIO-rapport over Oekraïne: erkenning én harde kritiek op uitvoering Verdrag van Istanbul

Waarom dit belangrijk is

Dit is de eerste officiële evaluatie van de Raad van Europa over hoe Oekraïne het Verdrag van Istanbul uitvoert sinds de ratificatie in 2022. GREVIO wijst op concrete juridische leemtes — stalking die niet strafbaar is, lage straffen, zaken die zonder persoonlijke klacht niet worden geopend — die de bescherming van vrouwen en meisjes in oorlogstijd raken. Het rapport legt daarnaast een verband tussen militaire dienst en ernstig huiselijk geweld, wat vragen oproept over PTSS, re-integratie en gezinsgerichte preventie. Tot slot dringt GREVIO aan op bredere bescherming dan alleen huiselijk geweld, wat de gebieden markeert waar verdere wetgevende en institutionele hervormingen worden verwacht.

Wat er is gebeurd

Op 4 september publiceerde GREVIO, de expertgroep van de Raad van Europa inzake geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, haar eerste basisrapport over Oekraïne. De evaluatie is gebaseerd op het Oekraïense overheidsrapport, materiaal van maatschappelijke en mensenrechtenorganisaties en een driedaags bezoek aan Kyev. GREVIO prees de politieke wil om het verdrag ondanks de oorlog uit te voeren, maar identificeerde tegelijkertijd een reeks problemen. Stalking is nog altijd geen strafbaar feit en straffen voor geweld blijven doorgaans beperkt tot boetes of gemeenschapsdienst, wat volgens de experts onvoldoende afschrikt. Bepaalde zaken over huiselijk geweld worden niet eens geopend zonder een persoonlijke klacht van het slachtoffer. GREVIO documenteerde ook een groeiend verband tussen ervaring met militaire dienst en ernstige vormen van huiselijk geweld, en uitte zorgen dat de voortdurende blootstelling aan oorlogsgeweld de tolerantie voor geweld, ook tegen vrouwen, kan verhogen. Het rapport riep Oekraïne op het verdrag landelijk consistent toe te passen, alle door het verdrag bestreken vormen van geweld tegen vrouwen te bestrijken — niet enkel huiselijk geweld — en doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties te hanteren, inclusief gevangenisstraf waar passend.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

Ukrainese media, waaronder de persbureaus Interfax-Oekraïne en Ukrinform en de nieuwssite ZN.UA, berichten zowel over de aanbevelingen van GREVIO als over de bestaande institutionele maatregelen in Oekraïne: de gespecialiseerde eenheid bij het kantoor van de procureur-generaal, de mobiele politieteams tegen huiselijk geweld (sinds 2018), het netwerk van opvanghuizen en crisiscentra, en de ongeveer 700 multidisciplinaire mobiele brigades die sociale en psychologische hulp bieden, ook op het platteland. Deze berichtgeving presenteert die maatregelen als bewijs van een lopende hervorming. Enkele Oekraïense stukken plaatsen het rapport als een ijkpunt waartegen verdere wetgevende en handhavingsstappen worden verwacht, en halen specifieke kritiekpunten aan: stalking die niet strafbaar is, milde straffen, zaken die niet zonder persoonlijke klacht worden geopend, onvoldoende registratie van kinderen die bij huiselijk geweld aanwezig zijn, en onlineaanvallen op vrouwelijke journalisten. Detektor Media, dat zich op de persvrijheid richt, belicht de oproep van GREVIO om vrouwelijke journalisten beter te beschermen tegen onlineaanvallen en verwijst naar Oekraïens onderzoek (UNESCO en de NGO Women in Media) over de omvang van dat fenomeen.

Hoe internationale bronnen het beschrijven

Het Engelstalige feitenbestand herhaalt de bevindingen van GREVIO in neutrale bewoordingen, met zowel de positieve beoordelingen — beleidscoördinatie, gespecialiseerde diensten, politieopleiding rond conflictgerelateerd seksueel geweld — als de belangrijkste kritieken: stalking die niet strafbaar is, milde sancties, klachtafhankelijke opsporing, en tekortkomingen in dataverzameling en kinderbescherming. Daarbij benadrukt het materiaal de overkoepelende aanbevelingen van GREVIO: een consistente, landelijke uitvoering van het Verdrag van Istanbul, dekking van alle vormen van geweld tegen vrouwen, en evenredige en afschrikkende sancties inclusief gevangenisstraf waar dat passend is. Parallel daaraan klinkt de zorg dat oorlogsgerelateerde stress de maatschappelijke tolerantie voor geweld, ook tegen vrouwen, kan verhogen.

Waar de berichtgeving verschilt

Ukrainese bronnen verschillen vooral in toon: sommige plaatsen het rapport primair als erkenning van Oekraïense vooruitgang onder oorlogsomstandigheden, terwijl andere de juridische en institutionele leemtes benadrukken die GREVIO blootlegde.

Achtergrond

Oekraïne ratificeerde het Verdrag van Istanbul in juli 2022; het trad op 1 november 2022 in werking. Al voor de ratificatie werd de wetgeving aangepast, onder meer via een wet uit 2017 over preventie en bestrijding van huiselijk geweld. In 2024 voerde Oekraïne administratieve aansprakelijkheid in voor seksuele intimidatie en werd een definitie van verkrachting ingevoerd die uitgaat van de afwezigheid van vrijwillige toestemming. In 2023–2024 werd een netwerk van gespecialiseerde hulpdiensten voor slachtoffers van huiselijk geweld versterkt, met opvanghuizen, crisiscentra, hulplijnen en juridische en psychologische bijstand, en circa 700 multidisciplinaire mobiele brigades die ook in rurale gebieden actief zijn. Bij het kantoor van de procureur-generaal is een gespecialiseerde eenheid opgericht tegen huiselijk geweld, mobiele politieteams bestaan sinds 2018, en er is een Nationaal Opleidingscentrum voor de bestrijding van gendergerelateerd geweld. Na de volledige invasie werden de Nationale Politie, het Openbaar Ministerie en de SBU op grote schaal getraind in het onderzoeken van conflictgerelateerd seksueel geweld.

GREVIO publiceert eerste evaluatierapport over Oekraïne: erkenning voor oorlogsinspanningen, maar ook harde kritiek

Hoofdpunten