Von der Leyen kondigt gezamenlijke EU-Oekraïense luchtverdediging 'Freyja' aan en herbestemt SAFE-restanten
Tijdens haar jaarlijkse Staat van de Unie-toespraak op 16 september heeft voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen aangekondigd dat de EU samen met Oekraïne een betaalbaar modulair raketafweersysteem wil ontwikkelen op basis van het project "Freyja". Ook komt er een nieuw programma voor gezamenlijke projecten met Oekraïense defensiebedrijven, gefinancierd met ongebruikte middelen uit het SAFE-verdedigingsfonds. Daarnaast moeten de onlangs door de EU goedgekeurde Amerikaanse Patriot PAC-3-interceptoren dringend aan Oekraïne worden geleverd.
Hoofdpunten
- Von der Leyen kondigde op 16 september in haar Staat van de Unie-toespraak aan dat de EU samen met Oekraïne het modulaire raketafweersysteem "Freyja" wil ontwikkelen.
- Onder het Freyja-ontwerp produceert Oekraïne lanceerinrichtingen en intercepteerraketten, en leveren Europese partners hoogprecieze componenten zoals radars, sensoren en geleidingssystemen.
- De EU lanceert een nieuw programma voor gezamenlijke projecten met Oekraïense bedrijven, gefinancierd met restanten van het €150 miljard grote SAFE-verdedigingsfonds.
- De EU heeft vorige week voor het eerst de aankoop van Amerikaanse Patriot PAC-3-interceptoren voor Oekraïne goedgekeurd; von der Leyen riep op tot snelle levering.
- Von der Leyen beloofde Oekraïne de sterkste steun tot nu toe tijdens wat zij "de zwaarste winter van de oorlog" noemde.
- Doel van de samenwerking is de gezamenlijke afhankelijkheid van één leverancier — begrepen als de Verenigde Staten — te verminderen.
- Een eerste prototype van Freyja wordt volgens voorlopige ramingen in de eerste helft van 2027 verwacht.
Waarom dit belangrijk is
De aankondiging markeert een concrete stap om Oekraïne structureel te verankeren in de Europese defensie-industrie en de afhankelijkheid van Amerikaanse systemen te verminderen. Door ongebruikte SAFE-middelen te herbestemmen naar gezamenlijke projecten met Oekraïense bedrijven, krijgt de EU een financieringsmechanisme dat niet alleen symbolisch maar ook industrieel gewicht heeft. De eerste EU-brede aankoop van Patriot PAC-3-interceptoren geeft Oekroepen capaciteit om ballistische dreigingen het hoofd te bieden — juist nu de winter wordt verwacht als de zwaarste van de oorlog, met mogelijk intensievere Russische aanvallen op energie- en civiele infrastructuur.
Wat er is gebeurd
Op 16 september hield Ursula von der Leyen haar jaarlijkse Staat van de Unie-toespraak in het Europees Parlement. Daarin kondigde zij aan dat de EU samen met Oekraïne een betaalbaar modulair raketafweersysteem wil ontwikkelen op basis van het project "Freyja". Volgens het ontwerp produceert Oekraïne de lanceerinrichtingen en intercepteerraketten, terwijl Europese partners hoogprecieze onderdelen als sensoren, radars en elektronica leveren; de architectuur is bedoeld als open, zodat componenten van verschillende fabrikanten kunnen worden gecombineerd. Een eerste prototype wordt volgens voorlopige ramingen in de eerste helft van 2027 verwacht.
Von der Leyen maakte tevens bekend dat de EU een nieuw programma lanceert voor gezamenlijke projecten met Oekraïense defensiebedrijven, gefinancierd uit restanten van het €150 miljard grote SAFE-fonds (Security Action for Europe). Sommige lidstaten hadden hun SAFE-toewijzingen niet volledig benut; volgens niet-officiële schattingen gaat het om circa €10 miljard. De aankondiging verraste onder meer Polen, dat op die ongebruikte middelen had gerekend voor eigen defensieprojecten.
Daarnaast wees von der Leyen erop dat de EU vorige week voor het eerst de aanschaf van Amerikaanse Patriot-interceptoren voor Oekraïne heeft goedgekeurd. Het gaat om PAC-3-raketten, die ballistische raketten kunnen onderscheppen; zij riep op tot snelle levering. Tot slot beloofde zij Oekraïne de sterkste steun tot nu toe tijdens wat zij de zwaarste winter van deze oorlog noemde.
Achtergrond
Freyja is een Oekraïens geleid lucht- en raketafweerproject van Fire Point. In juni testte Fire Point de FP-7.x grond-lucht-interceptor, waarbij elke lanceerinrichting 4 tot 6 raketten moet kunnen dragen; de kostprijs per interceptor ligt volgens berichtgeving aanzienlijk onder die van Patriot- en SAMP-T-raketten. Fire Point heeft erkend dat Freyja kritisch afhankelijk blijft van westerse componenten, waaronder technische documentatie voor radars, infraroodzoekkoppen en datalinks. Op 6 augustus maakte Fire Point-chefontwerper en medeoprichter Denys Shtilerman de voltooiing bekend van de eerste "internationale integratiefase" van het project.
SAFE (Security Action for Europe) is een EU-verdedigingsleningsprogramma van €150 miljard dat lidstaten voorziet van preferente leningen voor defensiebehoeften. Omdat niet alle lidstaten hun toewijzingen volledig hebben benut, zijn restanten beschikbaar — onofficieel geschat op circa €10 miljard — die de Commissie nu naar Oekraïne-gerelateerde projecten wil herleiden. Op 11 september vond in Brussel de oprichtingsvergadering plaats van de EU-Oekraïne Drone Alliance, met negen Oekraïense en negen Europese bedrijven. Op 8 en 9 september was president Volodymyr Zelensky in Noorwegen voor gesprekken met over hoe de Freyja-antibalistische programma wordt ontwikkeld. Anders dan in Brusselse wandelgangen werd verwacht, noemde von der Leyen bevroren Russische tegoeden in haar toespraak niet.