Nausėda verdedigt Oekraïens recht op gekozen leiderschap na Trumps oproep tot nieuwe presidentsverkiezingen

Waarom dit belangrijk is

De openlijke oproep van een zittende Amerikaanse president tot een machtswisseling in een land in oorlog roept vragen op over Amerikaanse invloed op de Oekraïense binnenlandse politiek. Aangezien de ambtstermijn van Zelensky formeel in 2024 afliep, raakt elk debat over nieuwe verkiezingen de grondwettelijke orde van Oekraïne tijdens het krijgsrecht. Verschillende genoemde figuren uit de Oekraïense politiek en het leger worden als mogelijke opvolgers gepositioneerd, wat de uitspraak relevant maakt voor het interne politieke landschap. De oproep volgde op een Amerikaanse aankondiging van een deal met Rusland over dieselbrandstof, waardoor de politieke eisen aan energie- en economische belangen worden gekoppeld. Geallieerde leiders mengden zich openlijk in de discussie, wat de internationale aandacht voor de kwestie onderstreept.

Wat er is gebeurd

Op zaterdag 10 oktober verklaarde de Amerikaanse president Donald Trump dat het volgens hem tijd is dat Oekraïne een nieuwe president kiest en dat Zelensky eerder verkiezingen had moeten houden. Trump beschuldigde Zelensky ervan het grootste obstakel te zijn voor een vredesakkoord met Rusland en stelde dat Zelensky de kwestie vele malen had kunnen beslechten. Ook beweerde Trump dat Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen gedurende maanden de wereldwijde dieselvoorziening hadden geschaad. De oproep kwam kort na de aankondiging van een Amerikaans-Russische deal over dieselbrandstoflevering.

President Zelensky reageerde door te stellen dat Oekraïners zelf hun president kiezen en dat hij bereid is verkiezingen te organiseren als de Russische president Vladimir Poetin instemt met een volledig staakt-het-vuren van zestig dagen. De Litouwse president Gitanas Nausėda reageerde door te benadrukken dat Oekraïne recht heeft op de leiders die het zelf heeft gekozen. Hij wees erop dat Zelensky in 2019 democratisch is verkozen en dat onder normale omstandigheden presidentsverkiezingen al hadden moeten plaatsvinden omdat de ambtstermijn is verstreken. Tegelijk stelde Nausėda dat verkiezingen mogelijk zouden zijn tijdens een korte periode zonder gevechten, zoals het venster van zestig dagen dat Zelensky zelf noemde. Hij weigerde Trumps uitspraken te bestempelen als Amerikaanse inmenging in de Oekraïense binnenlandse politiek, noemde de opmerkingen spontaan en zei er geen drama van te willen maken. Hij voegde eraan toe dat het goed zou zijn als de VS, als grote bondgenoot, Oekraïne zou helpen de mogelijkheid te krijgen om verkiezingen te houden. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrij Sybiha verklaarde dat Zelensky de steun van de bevolking heeft en dat alleen het volk het recht heeft om over deze kwestie te beslissen.

Hoe internationale bronnen het beschrijven

De Arabischtalige Qatarese bron plaatst de Amerikaanse eis zelf op de voorgrond en stelt de vraag wie Zelensky zou kunnen uitdagen. De bron profieleert Valeri Zaloezjny, de voormalige opperbevelhebber en huidige ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk, als belangrijkste potentiële rivaal. Daarnaast worden Kyrylo Boedanov, het voormalige hoofd van de militaire inlichtingendienst die in januari aan het hoofd van het kantoor van de president werd benoemd, en Mychajlo Fedorov, de jongste figuur op de lijst, beschreven. De bron benadrukt Trumps beschuldigingen dat Zelensky het grootste obstakel is voor vrede en dat Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen de wereldwijde dieselvoorziening hebben geschaad. De kwestie wordt gepresenteerd als een door de VS geleide uitdaging voor het leiderschap van Zelensky, eerder dan dat de steun van bondgenoten voor het gekozen Oekraïense leiderschap centraal staat.

Waar de berichtgeving verschilt

Bronnen verschillen over de vraag of Trumps uitspraak moet worden beschouwd als inmenging in Oekraïense binnenlandse aangelegenheden: Nausėda weigerde dit te kwalificeren en beschreef de opmerkingen als spontaan. Ook lopen de standpunten uiteen over de vraag of en wanneer verkiezingen zouden moeten plaatsvinden: Zelensky koppelt verkiezingen aan een Russische instemming met een volledig staakt-het-vuren van zestig dagen, terwijl Nausėda opmerkt dat onder normale omstandigheden de verkiezingen al hadden moeten plaatsvinden maar dat ze tijdens een korte wapenstilstand kunnen worden georganiseerd. Trump presenteert Zelensky als het belangrijkste obstakel voor een vredesakkoord; Zelensky stelt daar tegenover dat de keuze van Oekraïnes president aan Oekraïners zelf toebehoort en voorwaardelijk is aan een staakt-het-vuren. Ten slotte koppelt één verslag de oproep tot een nieuwe leider aan een Amerikaans-Russische deal over dieselbrandstof en Trumps kritiek op aanvallen op Russische olieraffinaderijen, terwijl andere verslagen dit verband niet op de voorgrond plaatsen.

Achtergrond

De Oekraïense presidentsverkiezingen werden voor het laatst gehouden in 2019, en Zelensky's vijfjarige ambtstermijn eindigde in 2024. De grondwet en bepalingen rond het krijgsrecht stellen hem in staat tijdens de oorlog aan te blijven. De Russisch-Oekraïense oorlog duurt inmiddels vierenhalf jaar. Rusland annexeerde de Krim in 2014. Trump uitte eerder scherpe kritiek op Zelensky tijdens hun gespannen ontmoeting in het Oval Office in februari 2025. De Rating Group, een in Kyiv gevestigde peiler, mat het vertrouwen in verschillende potentiële kandidaten.