Trump kondigt grote kaliumdeal met Belarus aan, Litouwen niet op de hoogte
De Amerikaanse president Donald Trump heeft op 21 september via Truth Social aangekondigd dat Washington werkt aan een grootschalige deal om kaliummeststoffen uit Belarus te kopen. De Wit-Russische leider Alexander Loekasjenko zei echter dat Belarus geen vrije volumes kalium heeft om aan de Verenigde Staten te leveren. Litouwen, dat een sleutelrol speelt in het transitverbod onder EU-sancties, zegt niet over de deal te zijn geïnformeerd en niet van plan zijn sanctiebeleid tegen Minsk te wijzigen.
Hoofdpunten
- Trump kondigde op 21 september via Truth Social een 'grootschalige' Amerikaans-Wit-Russische kaliumdeal aan.
- Loekasjenko stelde dat Belarus geen vrije kaliumvolumes heeft omdat alles al is gecontracteerd.
- Trump zei op een persconferentie met Zelensky bij de AVVN dat de deal Rusland niet zou bevoordelen.
- Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys verklaarde dat de EU geen grond heeft om de sancties tegen Belarus te versoepelen.
- Voor de deal is instemming van de EU en de Baltische staten nodig, omdat EU-sancties de transit van Wit-Russische meststoffen via Litouwen naar de haven van Klaipėda blokkeren.
- In maart 2025 hief de Trump-administratie de sancties tegen Belaruskali en Belarusian Potash Company op in ruil voor de vrijlating van politieke gevangenen; op 16 september volgden Lakokraska en Bellesbumprom na de vrijlating van 25 gevangenen.
- Canada levert circa 90% van de Amerikaanse kaliumimport van circa 13 miljoen ton, aldus het Amerikaanse ministerie van Landbouw.
Waarom dit belangrijk is
De aangekondigde deal zou de Amerikaanse economische betrekkingen met het regime van Loekasjenko verdiepen, dat mede onder westerse sancties staat vanwege zijn steun aan de Russische oorlog tegen Oekraïne. Amerikaanse kaliumaankopen uit Belarus zouden Minsk een nieuwe inkomstenbron bezorgen op een moment dat de EU-sancties de transit via Litouwen nog blokkeren. Het voorval legt een kloof bloot tussen het Amerikaanse en het EU-/Baltische sanctiebeleid jegens Belarus, wat de trans-Atlantische coördinatie over met Rusland gelieerde regimes bemoeilijkt.
Wat er is gebeurd
Op 21 september kondigde de Amerikaanse president Donald Trump via zijn platform Truth Social aan dat Washington werkt aan een grootschalige deal om kaliummeststoffen uit Belarus te kopen. Volgens Trump zou de prijs aanzienlijk lager liggen dan wat de VS nu aan Canada betaalt, en zou de overeenkomst goed nieuws zijn voor Amerikaanse boeren en veehouders. Op een gezamenlijke persconferentie met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky tijdens de Algemene Vergadering van de VN in New York zei Trump dat de deal dat land niet zou bevoordelen. De Wit-Russische leider Alexander Loekasjenko stelde daarop dat Belarus niet over vrije kaliumvolumes beschikt omdat alles al is gecontracteerd, wat twijfels zaait over de haalbaarheid van de aankondiging. De Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys verklaarde op de AVVN dat de EU geen grond heeft om de sancties tegen Belarus te versoepelen; Remigijus Motuzas, voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken van de Seimas, voegde daaraan toe dat Litouwen niet over de deal was geïnformeerd en het sanctiebeleid tegen Minsk niet zal wijzigen. Voor uitvoering is instemming van de EU en de Baltische staten nodig, omdat EU-sancties de transit van Wit-Russische meststoffen via Litouwen naar de haven van Klaipėda blokkeren.
Waar de berichtgeving verschilt
Trump kondigde een 'grootschalige' kaliumdeal tussen de VS en Belarus aan, terwijl Loekasjenko stelde dat Belarus de gevraagde volumes niet kan leveren omdat alles al is gecontracteerd. Daarnaast lopen de bronnen uiteen over de vraag of de sanctieverlichting voor Belaruskali en de Belarusian Potash Company (maart 2025) en die voor Lakokraska en Bellesbumprom (na 16 september) gekoppeld waren aan dezelfde vrijlating van politieke gevangenen of aan twee afzonderlijke regelingen. Ten slotte varieert de spelling van de achternaam van de Amerikaanse speciale gezant voor Belarus in het bronmateriaal tussen 'Coale' en 'Cole'.
Achtergrond
In maart 2025 hief de Trump-administratie de Amerikaanse sancties op tegen de kaliumproducenten Belaruskali en Belarusian Potash Company in ruil voor de vrijlating van een groep politieke gevangenen door het regime van Loekasjenko. Op 16 september 2026 maakte de Amerikaanse speciale gezant voor Belarus, John Cole, tijdens een bezoek aan Minsk de vrijlating bekend van 25 Wit-Russische politieke gevangenen; daarop hief de VS ook de sancties op tegen Lakokraska en Bellesbumprom. Vóór de westerse sancties, die verband hielden met politieke repressie in Belarus en de steun van Minsk aan de Russische oorlog tegen Oekraïne, was kalium een belangrijke bron van buitenlandse valuta voor Belarus. In 2021 leverde Belarus meer dan 700.000 ton kalium aan de Verenigde Staten; de totale Amerikaanse kaliumimport bedraagt ongeveer 13 miljoen ton, waarvan bijna 90% uit Canada komt, dat volgens The Hill 's werelds grootste kaliumleverancier is. In mei 2025 vroeg de Verenigde Staten Litouwen, Polen en Oekraïne om de sancties tegen Wit-Russisch kalium op te heffen om de transit via hun grondgebied mogelijk te maken. Volgens Budrys beschouwt Litouwen nog ongeveer 1.000 mensen als politieke gevangene in Wit-Russische gevangenissen en beschuldigt het Minsk van hybride operaties tegen EU-lidstaten, waaronder migratiedruk, smokkel en het oplaten van ballonnen, terwijl Belarus in september militaire oefeningen hield nabij Polen en Litouwen dicht bij de Suwalki-corridor. De aankondiging van Trump viel aan de vooravond van de Amerikaanse tussentijdse parlementsverkiezingen en te midden van een escalerende handelsoorlog met Canada, waarbij beide landen wederzijdse importheffingen oplegden; de Amerikaanse heffingen gelden niet voor enkele van de belangrijkste natuurlijke hulpbronnen die de VS uit Canada invoert, waaronder olie, kalium en kritieke mineralen.