EU-Commissie wil veto's omzeilen om uitbreiding voorbij 30 leden mogelijk te maken
De Europese Commissie bereidt een hervormingspakket voor dat het mogelijk moet maken om EU-besluitvorming zonder nationale veto's te laten verlopen. Het plan, dat voorzitter Ursula von der Leyen volgende week presenteert, moet de Unie klaarmaken voor uitbreiding tot meer dan 30 leden en de toetreding van onder meer Oekraïne, Montenegro, Noord-Macedonië en Albanië versnellen. Voor de hervorming zelf is wel nog unanimiteit van alle 27 lidstaten vereist.
Hoofdpunten
- De Europese Commissie stelt een hervorming voor om nationale veto's van lidstaten te omzeilen in het EU-besluitvormingsproces.
- Commissievoorzitter Ursula von der Leyen presenteert het plan volgende week, samen met de uitbreidingsstrategie, en zonder wijziging van het Verdrag van Lissabon.
- De hervorming gebruikt passerelle-clausules om op tussentijdse stappen van het toetredingsproces eenparigheid door gekwalificeerde meerderheid te vervangen.
- De gekwalificeerde meerderheid wordt gedefinieerd als 15 lidstaten die minstens 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen (volgens ZN.UA) of twee derde van de bevolking (volgens Europiska Pravda en Ukrainska Pravda).
- De Commissie wil gekwalificeerde meerderheid ook invoeren in sancties, mensenrechten, defensie en veiligheid, en bestrijding van belastingontwijking.
- Lidstaten die hun veto niet willen verliezen krijgen een 'noodrem' voor 'vitale nationale belangen'; na uitbreiding zou nog twee derde van de lidstaten een eigen eurocommissaris hebben.
- Voor de hervorming zelf is unanimiteit van alle 27 lidstaten nodig; het plan kan op weerstand van veel lidstaten stuiten.
Waarom dit belangrijk is
De hervorming haalt de mogelijkheid weg dat één enkele lidstaat kandidaten in de tussentijdse fasen van het toetredingsproces kan blokkeren, wat direct raakt aan het traject van Oekraïne naar EU-lidmaatschap. Het wordt beschouwd als de grootste wijziging in de interne werking van de EU in een decennium. Tegelijk vereist de hervorming zelf instemming van alle 27 lidstaten en wordt er tegenstand van bestaande leden verwacht.
Wat er is gebeurd
De Europese Commissie werkt aan een pakket dat de EU-besluitvorming moet hervormen zodat nationale veto's op tussentijdse stappen van het toetredingsproces worden omzeild. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen presenteert volgende week een plan dat de Unie klaar moet maken voor uitbreiding voorbij 30 leden, zonder het Verdrag van Lissabon te wijzigen. Volgens de gelekte ontwerpteksten worden zogenaamde passerelle-clausules ingezet om op veel tussenstadia de eenparigheid te vervangen door een gekwalificeerde meerderheid — volgens ZN.UA 15 staten met minstens 65% van de bevolking, volgens andere Oekraïense media 15 staten die twee derde van de bevolking vertegenwoordigen. De Commissie wil die meerderheid ook invoeren in sancties, mensenrechten, defensie en veiligheid, en de aanpak van belastingontwijking. Voor de hervorming zelf is unanimiteit van alle 27 lidstaten nodig. Daarnaast bevat het pakket een 'noodrem' voor lidstaten die menen dat 'vitale nationale belangen' in het geding zijn. Nieuwe leden krijgen een proeftijd van tien jaar of meer onder versterkt Brussels toezicht, moeten voor toetreding toetreden tot het Europees Openbaar Ministerie, en tekenen een juridisch bindende verplichting om besluiten van de overige lidstaten niet te blokkeren. Bij democratische of justitiële teruggang kunnen ze hun stemrecht in de Raad verliezen en worden beboet. Na uitbreiding zou nog twee derde van de lidstaten een eigen eurocommissaris hebben, wat voor Ierland een einde zou maken aan de garantie die het land in 2008 verkreeg. De Commissie vindt Oekraïne en Moldavië klaar om alle onderhandelingsclusters te openen, al hangt het tempo af van het EU-voorzitterschap en de lidstaten. Vier 'koplopers' — Montenegro, Oekraïne, Moldavië en Albanië — krijgen routekaarten naar lidmaatschap; voor Noord-Macedonië, Kosovo, Bosnië en Herzegovina, Servië en Turkije verloopt het proces traag. Een bredere effectbeoordeling van de uitbreiding op EU-beleid is uitgesteld tot 6 oktober. De hervorming zou, naast Oekraïne, ook de toetreding van Montenegro, Noord-Macedonië en Albanië kunnen versnellen.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
Alle aangeleverde bronnen zijn Oekraïenstalige media. De berichtgeving legt de nadruk op de gevolgen voor het toetredingstraject van Oekraïne en op het omzeilen van nationale veto's. De Oekraïenstalige stukken bevatten extra details: de 'noodrem' voor bestaande lidstaten bij 'vitale nationale belangen', de bevriezing van nieuwe toetredingen sinds de komst van Kroatië in 2013, en de opvatting van de Commissie dat Oekraïne en Moldavië klaar zijn om alle onderhandelingsclusters te openen. Ook benoemen ze de rol van uitbreidingscommissaris Marta Kos en de stapsgewijze integratie van kandidaten in de interne markt, met toegang tot onderzoeksprogramma's en samenwerking op het gebied van halfgeleiders, kwantumtechnologie, biotechnologie, kunstmatige intelligentie en ruimtevaart. Eén Oekraïenstalig feit meldt dat de hervorming wordt aangestuurd door een vooraanstaande adviseur van de Commissievoorzitter, eerder werkzaam op het Franse presidentiële kabinet.
Waar de berichtgeving verschilt
De Oekraïenstalige bronnen zijn het oneens over de exacte drempel voor de gekwalificeerde meerderheid: ZN.UA schrijft over 15 lidstaten die minstens 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen, terwijl Europiska Pravda en Ukrainska Pravda spreken over 15 landen die twee derde van de bevolking van het blok vertegenwoordigen.
Achtergrond
De EU heeft sinds de toetreding van Kroatië in 2013 geen nieuw lid meer opgenomen. Een voorstel van Duitsland, Frankrijk en drie andere landen uit juni stelde voor om de stemrechten van nieuwe leden tijdelijk te beperken. De Commissie stelde de bredere effectbeoordeling van de uitbreiding op EU-beleid uit tot 6 oktober. Vier 'koploopers' (Montenegro, Oekraïne, Moldavië en Albanië) krijgen routekaarten naar lidmaatschap; voor Noord-Macedonië, Kosovo, Bosnië en Herzegovina, Servië en Turkije wordt het toetredingsproces als vertraagd omschreven. Het pakket voorziet verder in een proeftijd van tien jaar of meer onder versterkt Brussels toezicht en in de verplichte toetreding tot het Europees Openbaar Ministerie vóór het EU-lidmaatschap.