Duitse bondskanselier Merz brengt onaangekondigd bezoek aan Kyiv en kondigt steunpakket van 1,3 miljard euro aan

Waarom dit belangrijk is

Het bezoek van Merz markeert het tweede optreden van de Duitse bondskanselier in Kyiv en bevestigt de voortgezette hoge politieke steun van Berlijn voor Oekraïne, ook onder actieve Russische aanvallen op de hoofdstad. Het leverde een concreet steunpakket op van ruim 1,3 miljard euro, een batterij van 15 samenwerkingsovereenkomsten ter waarde van meer dan 8,5 miljard euro, en een nieuwe Duits-Oekraïense overeenkomst op het gebied van drone-verdediging. Merz gebruikte het bezoek om de oorlog expliciet te framen als een Europese veiligheidskwestie, en kondigde samen met Frankrijk en het VK een nieuwe 'Coalition of the Willing'-bijeenkomst in Berlijn aan.

Wat er is gebeurd

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz arriveerde op zondag 4 oktober per speciale trein in Kyiv voor een niet-aangekondigd solidariteitsbezoek. Hij werd vergezeld door economieminister Katherina Reiche en circa tien topmannen uit de Duitse defensie- en energiesector, waaronder vertegenwoordigers van Siemens Energy, Hensoldt, Diehl Defence en Quantum Systems. Het bezoek vond plaats terwijl Rusland de aanvallen op de hoofdstad opvoerde: op de ochtend van 4 oktober sloeg een Russische drone in op de noordelijke brug over de Dnipro, en tijdens gesprekken klonken herhaaldelijk luchtalarmsirenes.

Merz en president Volodymyr Zelensky begonnen de dag met het eerbetoon aan gevallen Oekraïense verdedigers op het Nationaal Memoriaal op de Maidan Nezalezhnosti, en bezochten samen het gebouw van de Nationale Academie van Wetenschappen, dat op 28 september door een Russische drone was getroffen. Bij dat gebouw, op enkele honderden meters van de Duitse ambassade, riep Merz de Russische president Vladimir Poetin op de aanvallen op Oekraïne te stoppen en bereidheid tot onderhandelingen te tonen.

Tijdens een gezamenlijke persconferentie maakten Merz en Zelensky een nieuw Duits steunpakket bekend van in totaal meer dan 1,3 miljard euro. Dat bestaat uit circa 1 miljard euro militaire steun, inclusief de gezamenlijke productie van interceptor-drones tegen de jet-aangedreven 'Shahed'-drones, langeafstandswapens, gevechtsdrones en satelliettechnologie, en circa 350 miljoen euro voor de energiesector vóór de winter, bestemd voor generatoren, transformatorstations en herstelwerkzaamheden. Merz deelde geen details over typen wapens, aantallen of leveringsschema's. In totaal werden er tijdens het bezoek 15 akkoorden en documenten getekend, met een gezamenlijke waarde van meer dan 8,5 miljard euro, plus een afzonderlijke overeenkomst over verdere samenwerking op het gebied van drone-verdediging, waarbij Duitsland meer gebruik zal maken van Oekraïense ervaring. Daarnaast kondigde Merz aan dat Duitsland samen met Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk in de winter een bijeenkomst van de 'Coalition of the Willing' in Berlijn zal organiseren.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

De Oekraïense media benadrukken de symbolische en praktische waarde van het bezoek: de komst van Merz naar Kyiv ondanks de Russische dreigementen, de eerbetoon op de Maidan en zijn directe oproep aan Poetin bij het getroffen gebouw van de Nationale Academie van Wetenschappen staan centraal. Oekraïense outlets besteden uitgebreid aandacht aan de concrete resultaten die Merz en Zelensky tijdens de gezamenlijke persconferentie presenteerden: het pakket van 1,3 miljard euro, de 15 akkoorden ter waarde van meer dan 8,5 miljard euro, de afzonderlijke drone-verdedigingsovereenkomst, en de afzonderlijke memoranda die het Oekraïense ministerie van Defensie tekende met Diehl Defence, HENSOLDT, Quantum Systems en de Duitse bedrijven in de energiesector (Siemens Energy, 50Hertz Transmission, Amprion). De Oekraïense berichtgeving benadrukt Oekraïenes rol als gelijkwaardige partner, de aankomende 'Drone Deal' en de lokalisatie van Oekraïense drone-productie in Duitsland, en besteedt specifiek aandacht aan de energiesector: volgens minister Denys Shmyhal zou Duitsland meer dan 557 miljoen euro in het Energy Support Fund storten, met een totale Duitse energie-bijdrage van meer dan 800 miljoen euro, 50 miljoen euro voor de 'Shelter'-constructie in Tsjernobyl, en een energie-portefeuille van ruim 155 miljoen euro aan overeenkomsten op het zakendoorum.

Hoe internationale bronnen het beschrijven

Buitenlandse media (Duitse, Franse, Azerbeidzjaanse, Qatarese, Amerikaanse en Hongkongse bronnen) plaatsen het bezoek in het bredere kader van de Europese veiligheid. Zij citeren met name de uitspraak van Merz dat 'als Rusland niet wordt gestopt, de oorlogsmachine zich vroeg of laat tegen ons zal keren', zijn oproep tot onderhandelingen zodra de wapens zwijgen, en het signaal dat Duitsland zich niet laat intimideren door de Russische dreigementen die voorafgingen aan het bezoek. Internationale verslaggeving benadrukt het onaangekondigde karakter van de reis, de aanwezigheid van economieminister Reiche en topmannen van Siemens Energy, Hensoldt, Diehl Defence en Quantum Systems, en het militaire cijfer (1 miljard euro) en energiecijfer (350 miljd euro) uit het pakket. Verschillende internationale stukken belichten ook Merz' druk op Oekraïense hervormingen op het gebied van rechtsstaat en anticorruptie, gekoppeld aan de EU-toetreding, en de aankondiging van de Berlijnse 'Coalition of the Willing'-bijeenkomst samen met Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Waar de berichtgeving verschilt

De totale omvang van het Duitse steunpakket dat tijdens het bezoek werd aangekondigd, wordt in de bronnen op twee manieren omschreven: Reuters en een deel van de internationale pers schatten het pakket vooraf op ruim 1 miljard euro (het militaire deel), terwijl Zelensky en Merz op de gezamenlijke persconferentie spraken van een gecombineerd pakket van meer dan 1,3 miljard euro (inclusief de energiesector). Daarnaast is er onenigheid over de bijdrage aan het Oekraïense Energy Support Fund: volgens minister Denys Shmyhal zou Duitsland meer dan 557 miljoen euro storten, met een totale Duitse energie-bijdrage van meer dan 800 miljoen euro, terwijl één versie spreekt van 250 miljoen euro aan het fonds.

Achtergrond

Duitsland is sinds het begin van de grootschalige Russische invasie in februari 2022 een van de grootste bilaterale donoren van Oekraïne, met tientallen miljarden euro's aan civiele en militaire steun. In de weken vóór het bezoek intensiveerde Rusland de langeafstandsaanvallen op Oekraïense steden, met op 28 september een drone-inslag op het gebouw van de Nationale Academie van Wetenschappen in het centrum van Kyiv (twee doden, zeven gewonden), en op 4 oktober een treffer op de noordelijke brug. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken had buitenlandse onderdanen en diplomaten voorafgaand aan het bezoek expliciet gewaarschuwd om Oekraïne te verlaten, met de dreiging van voortgezette massale aanvallen. Merz verwees tijdens zijn bezoek ook naar de drone-aanval op de luchthaven van Leipzig op 4 augustus, die volgens hem het belang van drone-verdedigingssamenwerking met Oekraïne ook voor Duitsland zelf aantoonde.