Montenegro houdt oprichter Russisch propagandanetwerk 'Rybar' aan

Montenegro houdt oprichter van Russisch propagandanetwerk 'Rybar' aan

De Montenegrijnse politie en de Nationale Veiligheidsdienst (ANB) hebben op vrijdag 9 oktober in de stad Risan Michail Zvintsjoek aangehouden, de oprichter van het Russische propagandanetwerk 'Rybar' (Рыбарь). Samen met hem werden zijn vrouw en medewerkster Valerija Zvintsjoek en drie andere personen opgepakt. Bij de operatie, gericht op het bestrijden van hybride activiteiten van het netwerk, werden drones, digitale apparatu en telefoons in beslag genomen. Zvintsjoek staat op EU-, Britse en Amerikaanse sanctielijsten en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een beloning van maximaal 10 miljoen dollar uitgeloofd voor informatie over medewerkers van 'Rybar'.

Hoofdpunten

Michail Zvintsjoek, oprichter van het Russische Telegram-kanaal en propagandanetwerk 'Rybar' (Рыбарь), is op 9 oktober in Risan, Montenegro aangehouden.
Naast Zvintsjoek werden zijn vrouw Valerija Zvintsjoek en drie andere personen opgepakt, vijf personen in totaal.
De operatie werd uitgevoerd door de Montenegrijnse politie in samenwerking met de Nationale Veiligheidsdienst (ANB) om de hybride activiteiten van het netwerk in Montenegro te bestrijden.
Tijdens de aanhouding werden bij de verdachten drones, digitale en elektronische apparatu en telefoons in beslag genomen.
Zvintsjoek en het netwerk staan sinds 2023 onder EU-sancties; hij staat ook op Britse en Amerikaanse sanctielijsten.
De Verenigde Staten loofden in 2024 via het programma 'Rewards for Justice' een beloning van maximaal 10 miljoen dollar uit voor informatie over 'Rybar'-medewerkers.
Volgens de Britse autoriteiten wordt 'Rybar' deels aangestuurd door de Administratie van de President van Rusland, ontvangt het financiering van het gesanctioneerde staatsbedrijf Rostec en werkt het samen met Russische inlichtingendiensten.

Waarom dit belangrijk is

De aanhouding treft de oprichter van een van de grootste Russischtalige pro-Kremlin-propagandanetwerken op Telegram en in 28 talen. Zvintsjoek staat onder EU-, Britse en Amerikaanse sancties en de Verenigde Staten hebben een openstaande beloning van maximaal 10 miljoen dollar uitgeloofd voor informatie over het netwerk. Zowel de Britse als de Amerikaanse autoriteiten koppelen 'Rybar' aan de Russische presidentiële administratie, Russische inlichtingendiensten en de gesanctioneerde staatscorp Rostec. De inbeslagname van drones en digitale apparatu wijst op operationele activiteiten die verder gaan dan alleen het publiceren van content.

Wat er is gebeurd

Op vrijdagochtend 9 oktober hield de Montenegrijnse politie, in samenwerking met de Nationale Veiligheidsdienst (ANB), Michail Zvintsjoek aan in de stad Risan aan de Baai van Kotor. Zvintsjoek is de oprichter van het Russische propagandanetwerk 'Rybar' (Рыбарь). Samen met hem werden zijn vrouw en medewerkster Valerija Zvintsjoek en drie andere personen aangehouden, in totaal vijf personen. De operatie was er volgens de autoriteiten op gericht de hybride en informatie-invloedsactiviteiten van het netwerk in Montenegro te bestrijden. Bij de verdachten werden drones, moderne digitale apparatu, elektronische apparaten en telefoons in beslag genomen, evenals documenten. Tegen de aangehouden personen is een strafrechtelijk onderzoek geopend en de autoriteiten onderzoeken de mogelijke reikwijdte van de activiteiten van het netwerk in het land en de financieringsmethoden. De Montenegrijnse premier Milojko Spaitsj bevestigde de aanhouding. De Russische ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde via woordvoerster Maria Zakcharova de aanhouding en liet weten de omstandigheden te onderzoeken.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

Alle in het synthese gebruikte bronnen zijn Oekraïens-talige media die de aanhouding framen als een operatie tegen een aan het Kremlin gelinkt propagandanetwerk. De berichtgeving benadrukt de banden van 'Rybar' met Russische inlichtingendiensten, de Administratie van de President van Rusland en het gesanctioneerde staatsbedrijf Rostec. Veel aandacht gaat uit naar de reactie van Andrij Kovalenko, voormalig hoofd van het Centrum voor Tegeninformatie van de Nationale Veiligheids- en Defensieraad, die Zvintsjoek een sleutelfiguur noemt in Russische hybride activiteit en zijn overdracht aan de Amerikaanse opsporingsautoriteiten toejuicht. De Amerikaanse 'Rewards for Justice'-beloning van maximaal 10 miljoen dollar voor informatie over 'Rybar'-medewerkers wordt breed uitgelicht als belangrijke context. Zvintsjoek wordt consequent als 'propagandist' bestempeld en 'Rybar' als een Russisch propagandanetwerk.

Waar de berichtgeving verschilt

Over het doel van het bezoek van Zvintsjoek aan Montenegro lopen de lezingen uiteen: Montenegrijnse veiligheidsbronnen stellen dat de groep manipulatieve documentaire beelden wilde opnemen over de aanpassing van het Montenegrijnse visumbeleid aan EU-normen, terwijl het Telegram-kanaal 'Rybar' zelf beweert dat de Russische staatsburgers legaal in het land waren en van plan waren het Cetinjeklooster te filmen. Daarnaast wordt Zvintsjoeks relatie tot de Russische militaire inlichtingendienst (GRU) niet eenduidig beschreven: het Montenegrijnse medium Pobjeda noemt hem een GRU-kolonel verantwoordelijk voor hybride operaties, terwijl andere berichten hem uitsluitend identificeren als voormalig medewerker van de persdienst van het ministerie van Defensie van Rusland.

Achtergrond

'Rybar' werd in 2018 opgericht, oorspronkelijk als platform voor militaire analyse en conflictverslaggeving, en breidde zich later uit tot een netwerk dat door westerse instellingen in verband wordt gebracht met pro-Russische narratieven en invloedsoperaties. Het Institute for the Study of War rapporteerde in 2024 dat het netwerk meer dan 250 kanalen in 28 talen omvat; het hoofdkanaal op Telegram heeft meer dan één miljoen abonnees. Volgens de Raad van de EU werd Zvintsjoek beschouwd als lid van een werkgroep die door Vladimir Poetin werd opgericht om activiteiten in verband met de oorlog tegen Oekraïne te coördineren. Zvintsjoek werkte tot 2019 bij de persdienst van het Russische ministerie van Defensie. In juli 2026 hebben de EU en het VK sancties aangekondigd tegen tien vertegenwoordigers van 'Rybar' wegens het verspreiden van valse narratieven over Oekraïne en inmenging in verkiezingen in Moldavië en Armenië.