Oekraïne hervat gedeeltelijk gasexport; Moldavië overweegt import uit Kyiv

Waarom dit belangrijk is

Voor het eerst sinds de Russische invasie laat Oekraïne de export van eigen aardgas weer toe, wat een koerswijziging markeert: van een land dat alleen als doorvoerland fungeerde naar een potentiële gasleverancier van de regio. Een buurland wiens gasmarkt historisch afhankelijk was van Russische aanvoer overweegt nu openlijk Oekraïens gas als alternatief. Tegelijk blijven sociale tarieven voor huishoudens en warmteproducenten beschermd tot het einde van het stookseizoen, zodat de binnenlandse energiezekerheid en betaalbaarheid prioriteit houden.

Wat er is gebeurd

Het Oekraïense kabinet besloot op 7 oktober de export van binnenlands gewonnen aardgas gedeeltelijk te heropenen, vier jaar na het volledige verbod dat bij het begin van de grootschalige Russische invasie was ingesteld. Onder de nieuwe regeling mogen gaswinningsbedrijven tot 15% van hun productie van de vorige maand exporteren; de maandelijkse quota worden door het ministerie van Energie vastgesteld op basis van gegevens van de TSO. Het exportmechanisme is alleen van toepassing van 1 maart tot 30 november, zodat in de wintermaanden gas beschikbaar blijft voor de binnenlandse markt. De reserves in de ondergrondse opslag bedragen volgens officiële cijfers bijna 15,8 miljard kubieke meter, 2,6 miljard boven het minimumpeil en 1,6 miljard boven de oorspronkelijke prognose.

Kort daarna verklaarde de Moldavische premier Vasile Tofan dat zijn land de aankoop van Oekraïens gas serieus overweegt. Hij wil dit onderwerp bespreken tijdens een bezoek aan Kyiv, waarvan de datum nog niet is vastgesteld. Het zou gaan om circa 500 miljoen kubieke meter, bestemd voor Energocom ten behoeve van de gereguleerde markt. Tofan benadrukte dat de inkoop tegen marktprijzen zou gebeuren, maar dat Oekraïens gas door lagere transportkosten uiteindelijk voordeliger kan zijn dan aankopen via andere routes. Een langlopende overeenkomst van drie tot vijf jaar zou volgens hem bovendien ruimte bieden voor lagere prijzen. Hij sloot de terugkeer naar Russisch gas uit, deels omdat Oekraïne sinds het aflopen van het akkoord met Gazprom geen Russisch gas meer doorlaat.

Daarnaast verlengde het Oekraïense kabinet de preferentiële tarieven voor huishoudens en warmteproducenten tot 31 maart, de facto het einde van het stookseizoen. De opbrengsten van de gesexporteerde volumes moeten deels dienen om gaswinningsbedrijven te beschermen tegen Russische aanvallen en om de defensiecapaciteit van Oekraïne te versterken.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

De Oekraïense bron plaatst het exportbesluit in het kader van een aantoonbaar overschot in het commerciële segment van de gasmarkt. Zij benadrukt het quotamechanisme (maximaal 15% van de maandelijkse productie), de toezichtrol van het ministerie van Energie en het besluit om de preferentiële tarieven voor huishoudens en warmteproducenten gelijk op te rekken tot het einde van het stookseizoen. De verzekering van viceminister-president Denys Shmyhal dat er voldoende gas in opslag is voor de winter ondersteunt de redenering dat de export heropenen verenigbaar is met de binnenlandse energiezekerheid.

Achtergrond

Sinds het begin van de Russische volledige invasie in 2022 gold in Oekraïne een verbod op de export van in eigen land gewonnen aardgas. Moldavië was historisch sterk afhankelijk van Russisch gas dat via Oekraïne werd getransporteerd; sinds het aflopen van het akkoord met Gazprom laat Oekraïne dit Russische gas niet meer door. Het land koopt momenteel gas op de spotmarkten; de Moldavische premier omschreef een combinatie van middellange- en langetermijncontracten met spotinkopen als het meest veerkrachtige inkoopmodel.