Witkoff en Kushner bezoeken Kyiv voor eerste ontmoeting met Zelensky; Europese E3-adviseurs sluiten aan

Waarom dit belangrijk is

De reis was het eerste bezoek van de Amerikaanse gezanten aan Kyiv, waarmee Oekraïne een directe plek aan de onderhandelingstafel kreeg in een proces dat tot dan toe vooral via Moskou liep. Door de deelname van E3-adviseurs uit Duitsland, Frankrijk en het VK ontstond een formeel westers onderhandelingsblok in plaats van een bilateraal kanaal Washington–Moskou. Tegelijk leverde het bezoek geen doorbraak op: Poetin toonde geen tekenen van toegeven, en het Kremlin plaatste de ontmoetingen in het kader van de aanstaande ‘verkiezingen’ voor de Russische Doema op 18–20 september. Beide kanten verwachten dat de oorlog door de winter heen zal doorgaan, waarbij Poetin de aanvallen op het Oekraïense energienet waarschijnlijk opvoert. Zelensky omschreef de Amerikaanse ideeën publiekelijk als ‘waardevol’ maar bleef vaag, wat ruimte laat voor eigen verhaallijnen in Kyiv, Moskou en Washington.

Wat er is gebeurd

De Amerikaanse speciale gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner, vertegenwoordigers van president Donald Trump, reisden op 5 september naar Moskou voor een gesprek van ruim drie uur met Vladimir Poetin. Een dag later, op 6 september, kwamen zij voor het eerst naar Kyiv, waar zij drie gespreksronden voerden met president Volodymyr Zelensky. Vanaf de tweede ronde schoven nationale veiligheidsadviseurs van Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk aan. Een dag eerder hadden Russische troffen de startbanen van de luchthavens Boryspil en Zhuliany geraakt, naar eigen zeggen om te tonen dat er in Oekraïne geen veiligheid is. De Amerikaanse delegatie koos daarop voor treinvervoer naar Kyiv. Zelensky bood aan dat bij een volgend bezoek het Amerikaanse vliegtuig in Polen of een ander buurland kan blijven staan en de gezinnen met zijn Oekraïense presidentiële vliegtuig kunnen komen.

Zelensky en Witkoff noemden de gesprekken ‘inhoudelijk’. Onderwerpen waren veiligheidsgaranties, economische steun, luchtverdedigingsleveranties en een hulppakket voor de winter. Zelensky zei dat hij ‘enkele nieuwe ideeën’ had gehoord die hij ‘waardevol’ noemde, maar maakte die niet openbaar omdat partijen eerst aan de uitwerking wilden werken. Ook bespraken de partijen mogelijke stappen om de intensiteit van de oorlog vóór en tijdens de winter te verlagen, inclusief bescherming van energie-infrastructuur. Zelensky gaf verder aan een ontmoeting met Trump in de twintigste dagen van september te verwachten en rekende op een terugkeer van de tripartiete onderhandelingen tussen Oekraïne, de VS en Rusland.

Aan de Oekraïense kant namen onder anderen Kyrylo Boedanov, Rustem Oemeroev, David Arachamia en Serhiy Kislitsja deel; ook werden de Amerikaanse gezanten door vice-hoofd van het presidentieel kabinet Pavlo Palisa, opperbevelhebber Mychajlo Drapatyj, hoofd van de militaire inlichtingendienst HUR Oleh Ivashchenko en luchtmachtcommandant Anatoliy Kryvonozhko bijgepraat over Russische plannen voor Donetsk. Palisa stelde dat Rusland de deadline voor Donbas al vijftien keer heeft verschoven en dat de politieke leiding in Moskou het gebied eind 2026 wil innemen, terwijl Russische militairen vragen de deadline te verplaatsen naar 31 maart 2027. Ook maakte hij gewag van zware verliezen: ‘honderden soldaten’ gedood of gewond per vierkante kilometer terreinwinst.

Op 8 september hadden Trump en Poetin een telefonisch gesprek, meldde Bloomberg, onder meer over de uitkomst van de reis van de gezanten. Witkoff sprak op X van ‘aanzienlijke vooruitgang’ en de basis voor nieuwe tripartiete gesprekken. Zelensky nodigde Witkoff en Kushner uit opnieuw naar Kyiv te komen.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

De Oekraïense berichtgeving plaatst het bezoek nadrukkelijk binnen het verhaal van Zelensky: de komst van de Amerikaanse gezanten naar Kyiv is een teken dat Oekraïenes positie is versterkt, zowel op het slagveld als aan de onderhandelingstafel. Zelensky benadrukt dat Europese partners voortaan in alle onderhandelingsformaten aan tafel zitten en dat Europa ‘niet alleen een portemonnee of wapenleverancier is, maar een volwaardige deelnemer aan de veiligheidsarchitectuur’.

De Oekraïense media besteden uitgebreid aandacht aan de logistieke en veiligheidskant van het bezoek: de Russische aanvallen op Boryspil en Zhuliany, de keuze van de Amerikaanse delegatie voor de trein en het alternatieve routeplan via Gomel in Belarus. Daarmee wordt Rusland neergezet als de partij die de diplomatieke logistiek ondermijnt, terwijl Oekraïne ‘technisch klaarstond’ om de delegatie per vliegtuig te ontvangen. Zelensky stelde expliciet dat de aanvallen op de startbanen bedoeld waren om te tonen ‘dat er in Oekraïne geen veiligheid is’.

Een belangrijke component is de briefing van de Amerikaanse gezanten door Oekraïenes militaire en inlichtingleiding, met Palisa, Boedanov, Drapatyj, Ivashchenko en Kryvonozhko. Hun boodschap over de uitgestelde Russische deadlines en de zware verliezen per vierkante kilometer moet de Russische territoriale eisen ontmaskeren als onhaalbaar en als ‘feitelijk een overgave’. Zelensky herhaalde dat Oekraïne niet instemt met afstand van gebieden die het met grote verliezen heeft behouden, en dat Europese steun en langdurige veiligheidsgaranties voorwaarden zijn voor een echte, duurzame vrede in plaats van een pauze vóór een volgende Russische aanval.

Hoe internationale bronnen het beschrijven

Het Engelstalige en internationale perspectief, zoals door Bloomberg, Reuters, Axios en BBC Ukraine gerapporteerd en in de Oekraïense bronnen aangehaald, is aanzienlijk minder optimistisch over de uitkomst. Kremlin-gekoppelde bronnen zeiden tegen Bloomberg dat de verwachtingen voor de bijeenkomst in Rusland ‘uiterst laag’ waren. De Amerikaanse delegatie zou in Moskou urenlang hebben moeten wachten voor de ontmoeting met Poetin en een lange lunch hebben moeten doorstaan met Poetin’s raadgever Kirill Dmitriev in een duur restaurant. Poetin zou geen enkel teken van toegeven hebben getoond.

Die buitenlandse analyses plaatsen de reis ook nadrukkelijk in de electorale context: zowel Trump als Poetin hebben belang bij zichtbare diplomatieke inspanningen vóór respectievelijk de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen op 3 november en de Russische Doema-‘verkiezingen’ op 18–20 september. Poetin zou de komst van de Amerikaanse gezanten gebruiken om binnenlandse kracht te tonen. Europese en Amerikaanse functionarissen komen volgens die bronnen in de praktijk tot de conclusie dat de oorlog nog minstens tot volgend jaar zal doorgaan, met verwachte escalatie van Russische aanvallen op de Oekraïense energievoorzieningen tijdens de winter.

Waar de berichtgeving verschilt

De bronnen verschillen vooral in de inschatting van wat het bezoek heeft opgeleverd. Enerzijds noemde Witkoff ‘aanzienlijke vooruitgang’ op X en bestempelden Zelensky en Witkoff de gesprekken als ‘inhoudelijk’; Zelensky sprak van ‘waardevolle nieuwe ideeën’. Anderzijds meldde Bloomberg op basis van Kremlin-bronnen dat de verwachtingen in Moskou ‘uiterst laag’ waren, en concluderen Europese en Amerikaanse functionarissen dat de oorlog het komende jaar waarschijnlijk voortduurt.

Daarnaast verschilt de duiding van de volgorde Moskou–Kyiv. Zelensky framet het bezoek aan Kyiv als bewijs van een versterkte Oekraïense onderhandelingspositie, terwijl de Oekraïense analist Oleksandr Kraiev stelde dat de reis ‘meer in het voordeel van Moskou’ uitpakte doordat de gezanten eerst naar Rusland gingen en de uitgangsposities daar al bespraken voordat zij in Kyiv aankwamen, wat indruist tegen de volgorde die Oekraïne in shuttle-diplomatie belangrijk vindt.

Achtergrond

Rusland voert sinds 24 februari 2022 een grootschalige militaire aanval uit op Oekraïne. Moskou koppelt elke beëindiging van de oorlog aan de opgave door Kyiv van zijn NAVO-ambitie, wat in Oekraïne als interne inmenging wordt beschouwd. Oekraïne wijst er afstand te doen van gebieden die het met zware verliezen heeft behouden, en duidt die Russische eisen aan als ‘voorwaarden voor capitulatie’.

Een 28-puntenplan dat de VS in november in Kyiv op tafel legde, werd in tripartiete vorm uitgewerkt, maar leverde geen consensus over territoriale kwesties op. Het politieke tijdschema wordt mede bepaald door de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen op 3 november en de Russische Doema-‘verkiezingen’ op 18–20 september. De Russische politieke leiding streeft ernaar de rest van Donbas tegen eind 2026 in te nemen; volgens Oekraïense functionarissen hebben Russische militairen gevraagd die deadline te verschuiven naar 31 maart 2027, en is hij inmiddels vijftien keer uitgesteld.