Rusland rekruteert buitenlanders via Meta en Google voor oorlog tegen Oekraïne

Waarom dit belangrijk is

Het onderzoek brengt een grootschalige, lopende online rekruteringsoperatie in kaart die via grote westerse techplatforms loopt en zich richt op jonge mannen in armere arbeidsmarkten, met lonen ver boven het lokale niveau. Het werpt vragen op over uitbuiting en mensenhandel, en toont tegelijkertijd hiaten in handhaving door platforms: veel sites verbergen hun activiteiten nauwelijks, maar blijven actief, en AI-gegenereerde waarschuwingen in zoekresultaten verschillen sterk per taal. De bevindingen illustreren hoe Rusland buitenlandse rekruten inzet om nieuwe mobilisatiegolven en binnenlandse sociale spanning te vermijden. De kwestie heeft inmiddels geleid tot diplomatieke gesprekken tussen Kenia en Zuid-Afrika en hun Russische ambtsgenoten.

Wat er is gebeurd

Politico publiceerde een onderzoek dat is gebaseerd op een rapport van Code for Africa, een non-profit netwerk van digitale-democratielabs in Afrika. Daaruit blijkt dat een aan Rusland gelinkt rekruteringsnetwerk advertentie- en trackingtechnologie van Meta en Google gebruikt om buitenlanders te werven voor de oorlog tegen Oekraïne. Onderzoekers identificeerden 89 websites, 7 sociale-media-accounts (waaronder op Facebook) en 39 accounts of kanalen in messengers; dagelijks verschijnen er nieuwe rekruteringsbronnen.

De doelgroep bestaat uit jonge mannen uit Afrika, Azië en Wit-Rusland die met werkloosheid of onstabiel werk kampen. Zij krijgen aanbiedingen die fors boven hun lokale inkomsten uitkomen. Een van de advertenties die Politico bekeek, verscheen op een in Duitsland geregistreerde Facebook-pagina en deed zich voor als een 'global casting' voor een filmproject dat op zoek was naar donkergetinte mannelijke acteurs. Bij de advertentie stond een door AI gegenereerde afbeelding van donkergetinte mannen in militair uniform met de tekst 'filming in 2025'. Een andere advertentie, gesponsord door 'IRC Russian Bear', toonde een soldaat met in zijn uniform genaaide Russische vlaggen en beloofde 15.000 dollar bij ondertekening van een contract en een maandsalaris van 3.000 dollar.

De technische opbouw is gelaagd: de websites werden gebouwd met AI-tools van bedrijven uit de Verenigde Staten en Zweden, en de hoofdbrand was gehost op een server in Amsterdam. Wanneer potentiële rekruten formulieren invulden, verzamelde software van een Oostenrijks bedrijf hun persoonsgegevens voordat die naar Rusland werden doorgestuurd. Achter deze westerse laag, zo stellen onderzoekers, zitten gewone Russische commerciële hosters en daaronder een laag 'bulletproof'-hosting die is ontworpen om bestand te zijn tegen verwijderingsverzoeken.

Meta heeft volgens Code for Africa-directeur Justin Arenstein al meer dan 300 advertentiecampagnes verwijderd die aan de rekruteerders gelinkt zijn. Zoekopdrachten vanuit EU-grondgebied in het Russisch, zoals 'contract service' of 'engineer contract for foreigners', of in het Engels 'join the Russian army as a foreigner: legality, benefits, citizenship', verwijzen gebruikers rechtstreeks door naar de rekruteringssites. Onderzoekers stelden vast dat de AI-gegenereerde zoekoverzichten van Google risicowaarschuwingen prominent toonden bij zoekopdrachten in EU-talen, maar deze bij andere talen veel lager in de resultaten plaatsten. Google-woordvoerder voor EMEA Alex McPhillips betwistte dat de meeste genoemde sites Google-advertenties gebruikten en verklaarde dat het bedrijf de inhoud van het rapport 'actief aan het beoordelen' is.

Waar de berichtgeving verschilt

Code for Africa stelt in het rapport dat de meeste van de genoemde rekruteringssites gebruikmaakten van Google-advertenties. Google-woordvoerder voor EMEA Alex McPhillips betwistte deze claim en zei dat het bedrijf de feiten in het rapport 'actief aan het beoordelen' is. Geen van de aangeleverde bronnen noemt een ander inhoudelijk meningsverschil over de reikwijdte of aard van het netwerk.

Achtergrond

Eerder dit jaar meldde Bloomberg dat Rusland buitenlanders rekruteerde via het gameplatform Discord, wat aantoont dat de werving via meerdere online kanalen verloopt. In 2023 werden in Cuba 17 mensen gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij netwerken die Cubanen rekruteerden om voor Rusland tegen Oekraïne te vechten. De Keniaanse volksvertegenwoordiger Kimani Ichung'wah vertelde Le Monde dat meer dan 1.000 Keniaanse staatsburgers deelnemen aan de oorlog tegen Oekraïne. De European Council on Foreign Relations (ECFR) identificeerde daarnaast een groot netwerk dat Afrikaanse vrouwen werft voor werk in Russische drone- en wapenfabrieken. Rekruteringsaanbiedingen worden vermomd als civiele mogelijkheden, zoals bouwwerkzaamheden, beveiligingsbanen, filmcastings of hulp bij het verkrijgen van een Russisch visum.