Hoge anticorruptierechtbank gelast NBU onderzoek te doen naar blokkering van borgsombetalingen
De Hoge Anticorruptierechtbank van Oekraïne (HACC/ВАКС) heeft de Nationale Bank opgedragen binnen 24 uur te onderzoeken waarom banken weigeren borgsombetalingen te verwerken voor verdachten in de corruptiezaak 'Forrest Gump'. Een groep mensenrechtenorganisaties had eerder bij de NBU geëist dat zij een einde maakt aan de blokkade. Voormalig adjunct-hoofd van het Presidentschap Iryna Mudra zit nog steeds vast, hoewel de rechtbank haar in augustus in voorlopige hechtenis had geplaatst met een alternatieve borgsom van 20 miljoen hryvnia.
Hoofdpunten
- Zes Oekraïense mensenrechtenorganisaties eisten dat de NBU een einde maakt aan de blokkade van borgsombetalingen op rekeningen van de HACC.
- Banken weigeren volgens de organisaties ook kleine bedragen (10, 100 en 1.000 hryvnia) en betalingen door advocaten en familieleden te verwerken.
- Verdachte Vadym Stoliar (Forrest Gump) beweerde 300 miljoen hryvnia aan borg te kunnen storten; banken weigerden die betalingen.
- Iryna Mudra, voormalig adjunct-hoofd van het kantoor van de president, kreeg een borgsom van 20 miljoen hryvnia; zij kon slechts 5 miljoen hryvnia overmaken voordat haar rekeningen werden bevroren.
- Op 24 september gaf een onderzoeksrechter van de HACC een klacht van Mudra's verdediging gegrond en gelast de NBU de blokkade te onderzoeken.
- De uitspraak is definitief en kan niet in hoger beroep worden aangevochten.
- De NBU ontkent elke 'handmatige tussenkomst' en noemt berichten dat 15 banken betalingen weigeren 'na een telefoontje van de NBU' absurd.
Waarom dit belangrijk is
Verdachten in een grote anticorruptiezaak blijven in voorlopige hechtenis ondanks rechterlijke besluiten tot vrijlating op borgsom, omdat banken de betalingen weigeren te verwerken. Mensenrechtenorganisaties stellen dat deze praktijk indruist tegen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Oekraïense grondwet. De rechtbank heeft de centrale bank nu onder gerechtelijk toezicht geplaatst en gelast haar eigen rol bij de blokkade te onderzoeken, op een moment dat NABU en SAP hoge voormalige functionarissen vervolgen.
Wat er is gebeurd
Een groep van zes Oekraïense mensenrechtenorganisaties — de Kharkiv Human Rights Protection Group, het Oekraïens Instituut voor Mensenrechten, het Centrum voor Burgerlijke Vrijheden, de Helsinki Mensenrechtenunie, de stichting Mens en Recht en de all-Oekraïense organisatie Oekraïense Stichting voor Rechtshulp — eiste dat de Nationale Bank van Oekraïne (NBU) een einde maakt aan de blokkade van borgsombetalingen op rekeningen van de Hoge Anticorruptierechtbank (HACC/ВАКС). Volgens de organisaties weigeren banken stelselmatig betalingen te verwerken wanneer in de omschrijving het woord 'borgsom' voorkomt en de begunstigde een HACC-rekening is, ook bij kleine bedragen van 10, 100 of 1.000 hryvnia en ook wanneer de betaler een advocaat of familielid is. De klacht werd concreet gemaakt door de verdediging van Iryna Mudra, voormalig adjunct-hoofd van het kantoor van de president, aan wie de HACC op 25 augustus een borgsom van 20 miljoen hryvnia had opgelegd als alternatief voor voorlopige hechtenis. Mudra kon slechts 5 miljoen hryvnia van haar eigen middelen overmaken voordat haar rekeningen werden bevroren; pogingen van haar echtgenoot om het restant te storten werden door banken geweigerd. Een andere verdachte in dezelfde zaak, de huidige parlementslid Vadym Stoliar, beweerde 300 miljoen hryvnia te kunnen storten, maar ook die betalingen werden geweigerd. Bankbronnen schreven de weigeringen informeel toe aan aanbevelingen van de toezichthouder; de NBU ontkent elke 'handmatige tussenkomst' en noemt berichten over 15 banken die betalingen weigeren 'na een telefoontje van de NBU' absurd. Op 24 september gaf een onderzoeksrechter van de HACC de klacht van Mudra's verdediging gegrond en gelast de NBU binnen 24 uur te verifiëren of banken dergelijke betalingen blokkeren, ongegronde weigeringen ongedaan te maken, en alle correspondentie en aanbevelingen over borgsombetalingen aan de rechtbank en de verdediging te overleggen. De uitspraak is definitief en kan niet in hoger beroep worden aangevochten.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
De Oekraïense berichtgeving plaatst de zaak in het kader van een conflict tussen de Hoge Anticorruptierechtbank en de Nationale Bank. Kranten en persbureaus (ZN.UA, NV, hromadske, Ukrainska Pravda, Interfax-Oekraïne) citeren de verklaring van zes mensenrechtenorganisaties, die stellen dat de mogelijkheid van vrijlating op borgsom illusoir is geworden. De berichtgeving benadrukt het mensenrechtenperspectief en verbindt de blokkade met de bredere anticorruptieoperaties 'Forrest Gump' en 'Midas', waarin naast Mudra ook Vadym Stoliar, Maksym Mykytas, Viktor Dobovyk, Valentyn Yelizarov en de voormalige minister van Energie en Justitie Herman Halushchenko worden genoemd. De NBU wordt geciteerd met haar ontkenning van handmatige tussenkomst, terwijl mensenrechtenorganisaties en bronnen binnen banken juist stellen dat de toezichthouder de weigeringen aanstuurt.
Waar de berichtgeving verschilt
Bankbronnen schrijven de weigeringen van borgsombetalingen informeel toe aan aanbevelingen van de NBU; de NBU ontkent publiekelijk elke 'handmatige tussenkomst' en noemt de berichten over 15 banken die betalingen zouden hebben geweigerd 'na een telefoontje van de NBU' absurd. De NBU stelt dat zij banken geen instructie heeft gegeven borgsombetalingen automatisch te weigeren of te accepteren en dat elke transactie op risicobasis door de bank zelf wordt beslist, terwijl de mensenrechtenorganisaties en de verdediging van Mudra stellen dat banken betalingen uitsluitend blokkeren omdat de omschrijving het woord 'borgsom' bevat en de begunstigde een HACC-rekening is. Parlementslid Olha Vasylevska-Smahliuk heeft daarnaast publiekelijk vraagtekens gezet bij de uitvoerbaarheid van de uitspraak van de HACC en betoogd dat het Wetboek van Strafvordering niet voorziet in een dergelijke verordening van een onderzoeksrechter, en dat het onduidelijk is hoe de NBU binnen 24 uur borgsombetalingen kan waarborgen zonder het bankgeheim te schenden.
Achtergrond
De operatie 'Forrest Gump', aangekondigd door NABU en SAP op 19 augustus, onderzoekt een vermeend schema om de staatsoverheidsbank Sense Bank over te nemen en deze onder meer te gebruiken om 150 miljoen hryvnia in contanten wit te wassen, bedoeld als borgsom voor een verdachte in de zaak 'Midas' — in de berichtgeving aangeduid als de voormalige minister van Energie en Justitie Herman Halushchenko. Op 19 augustus zette president Volodymyr Zelensky Iryna Mudra af als adjunct-hoofd van het kantoor van de president. Op 25 augustus beval de Hoge Anticorruptierechtbank haar in voorlopige hechtenis met een alternatieve borgsom van 20 miljoen hryvnia. Aanklagers van SAP stelden dat Mudra mogelijk meer dan 250 miljoen hryvnia aan bezittingen heeft en hadden om een borgsom van 150 miljoen hryvnia gevraagd. Mudra kon 5 miljoen hryvnia van haar eigen middelen overmaken voordat haar rekeningen werden bevroren; haar echtgenoot probeerde het restant te storten, maar banken weigerden die betalingen te verwerken.