Oekraïense journalisten van Ukrainska Pravda in Wenen kort vastgehouden op verdenking van spionage
De undercoverjournalist Michail Tkach en cameraman Jaroslav Bondarenko van de Oekraïense uitgeverij Ukrainska Pravda werden op 8 oktober in Wenen aangehouden terwijl ze een redactionele opdracht uitvoerden rond de voortvluchtige voormalige Oekraïense procureur-generaal Roeslan Kravchenko. De Oostenrijkse autoriteiten houden de zaak op spionage, terwijl de journalisten en hun uitgeverij stellen dat de aanhouding buitenproportioneel was en mogelijk gebaseerd op getuigenissen van personen uit de kring van Kravchenko. Beide journalisten werden op 9 oktober vrijgelaten.
Hoofdpunten
- Michail Tkach en operator Jaroslav Bondarenko van Ukrainska Pravda werden op 8 oktober in Weden aangehouden tijdens een redactionele opdracht rond voormalig procureur-generaal Roeslan Kravchenko
- Tkach en Bondarenko werden op 9 oktober vrijgelaten; twee andere Oekraïners werden in dezelfde zaak aangehouden
- Tkach zegt dat hem en Bondarenko drie tenlasteleggingen werden voorgelegd: spionage voor de Oekraïense militaire inlichtingendienst, deelname aan een criminele organisatie en schade aan Oostenrijk
- Bondarenko raakte gewond bij de aanhouding; glasdeeltjes sneden zijn hand en bleven onder zijn oog steken, en hij zou tijdens de operatie handboeien om hebben gehad
- De Weense justitie noemde op 12 oktober «getuigenissen van ooggetuigen» als grondslag voor de aanhouding; de verdenking van spionage werd volgens het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken later niet bevestigd
- Tkach zegt dat de getuigenissen die tot de aanhouding leidden volgens hem afkomstig kunnen zijn van personen gelieerd aan Kravchenko
- De Oekraïense consul en het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken hebben zich over de zaak gebogen; Ukrainska Pravda eist volledige verificatie van de omstandigheden en schadevergoeding
Waarom dit belangrijk is
Het incident raakt meerdere gevoelige punten tegelijk: persvrijheid in een EU-lidstaat, de handelwijze van buitenlandse opsporingsdiensten jegens Oekraïense journalisten op een redactionele opdracht, en de mogelijke grensoverschrijdende invloed rond een gezochte voormalige hoge Oekraïense functionaris. Dat de cameraman gewond raakte, pas vanuit de detentie naar het ziekenhuis werd gebracht en tijdens de operatie handboeien om zou hebben gehad, maakt de zaak extra beladen. Het publieke optreden van het Oekraïense consulaat en het ministerie van Buitenlandse Zaken toont hoe diplomatieke kanalen werden ingezet om de vrijlating te bewerkstelligen.
Wat er is gebeurd
Op 8 oktober werden Michail Tkach, hoofd van de onderzoeksredactie van Ukrainska Pravda, en cameraman Jaroslav Bondarenko in Wenen aangehouden terwijl ze werkten aan een redactionele opdracht rond de voortvluchtige voormalige procureur-generaal Roeslan Kravchenko. Bij de aanhouding zouden gemaskerde, gewapende personen de ruiten van hun auto hebben ingeslagen, hen op de weg hebben getrokken en een van hen een knie op Tkachs nek hebben gezet toen hij zei dat hij journalist was. Bondarenko raakte gewond door glasdeeltjes die zijn hand sneden en onder zijn oog bleven steken; hij werd pas na verblijf in de detentie naar het ziekenhuis gebracht, waar hij tijdens de operatie handboeien om zou hebben gehad. Tkach en Bondarenko werden op 9 oktober vrijgelaten, nadat het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken hun vrijlating had bevestigd; twee andere Oekraïners werden in dezelfde zaak aangehouden. Volgens Tkach legden de speurders hun drie tenlasteleggingen voor: spionage voor de Oekraïense militaire inlichtingendienst, deelname aan een criminele organisatie en schade aan Oostenrijk. De Weense justitie verklaarde op 12 oktober dat de aanhouding mede gebaseerd was op «getuigenissen van ooggetuigen» die drie mannen tijdens observatie van een object zouden hebben gezien; volgens het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken werd de verdenking van spionage later niet bevestigd. Ukrainska Pravda zegt dat haar advocaten volledige verificatie van de omstandigheden eisen, inclusief de identiteit van de getuigen.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
De Oekraïense berichtgeving wordt gedomineerd door het eigen verhaal van Ukrainska Pravda: de aanhouding wordt neergezet als buitenproportioneel en onrechtmatig, met nadruk op de verwonding van de cameraman en op Tkachs bewering dat de getuigenissen die tot de aanhouding leidden afkomstig kunnen zijn van personen rond Kravchenko. Het optreden van het Oekraïense consulaat, van het ministerie van Buitenlandse Zaken en van hoofdredacteur Sevgil Moesajeva wordt uitgelicht als de kanalen waarlangs de vrijlating tot stand kwam. Het frame is in de eerste plaats dat van persvrijheid en machtsmisbruik; Tkach zelf suggereert dat zowel Oostenrijkse als Oekraïense invloed in het spel kan zijn.
Waar de berichtgeving verschilt
De Oostenrijkse autoriteiten en de Oostenrijkse pers, met name Der Standard dat schreef dat de aangehouden personen mogelijk medewerkers van de Oekraïense militaire inlichtingendienst zouden zijn, behandelen de zaak als een mogelijke inlichtingenoperatie. Ukrainska Pravda, andere Oekraïense media en Tkach zelf houden vol dat het om een redactionele opdracht ging, dat de speurders bij het verhoor al wisten dat het journalisten waren, en dat de getuigenissen die tot de aanhouding leidden vermoedelijk afkomstig zijn van personen gelieerd aan Kravchenko.
Achtergrond
Roeslan Kravchenko wordt in het beschikbare materiaal omschreven als voormalig procureur-generaal van Oekraïne en als voortvluchtige wiens verblijfplaats de journalisten probeerden te achterhalen. De aanhouding vond plaats in Wenen; zowel Tkach als Bondarenko werden op 9 oktober vrijgelaten, samen met twee andere Oekraïense staatsburgers die in dezelfde zaak waren aangehouden. Zowel het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken, de Oekraïense consul in Oostenrijk als de hoofdredacteur van Ukrainska Pravda hebben zich publiekelijk met de zaak bemoeid.