Trump-Poetin deal over Russische diesel zorgt voor opschudding in Congres en frustratie in Kyiv
Op 9 oktober 2026 kwamen de Amerikaanse president Donald Trump en de Russische leider Vladimir Poetin tijdens een telefoongesprek een deal overeen om honderdduizenden tonnen Russische diesel naar de Amerikaanse en wereldmarkt te laten stromen. Het Amerikaanse ministerie van Financiën gaf daarop een vergunning af die import van Russische diesel tot 7 april 2027 toestaat, het Kremlin haalde zijn exportverbod van juli 2026 vervroegd en het Congres reageerde met een bipartisan wetsvoorstel en senatoren die het besluit als strijdig met de wet bestempelden. President Zelensky veroordeelde de stap in Brussel als een verrassing en "voor de hand liggende zwakte", en de Trump-administratie zou Oekraïne onder druk zetten om de aanvallen op Russische raffinaderijen te stoppen.
Hoofdpunten
- 9 oktober 2026: Trump en Poetin bereiken per telefoon een akkoord over levering de honderdduizenden tonnen Russische diesel aan de Amerikaanse en wereldmarkt.
- Het Amerikaanse ministerie van Financiën verleende een vergunning voor verkoop, levering, lossing en import van Russische diesel tot 7 april 2027.
- Het Kremlin haalde zijn exportverbod op diesel van juli 2026, ingevoerd na intensievere Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen, vervroegd.
- Zeven senatoren van Republikeinen en Democraten zeiden dat het besluit indruist tegen de Amerikaanse wet van 2022 en riepen op tot onmiddellijke intrekking.
- 16 oktober: Democratisch Congreslid Gregory Meeks diende het bipartisan wetsvoorstel "Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" in om de dieseldeal te blokkeren en sancties op de Russische energiesector af te dwingen.
- 16 oktober: Trump tekende een bevel om de sancties uit de "Graham Law" tegen Rusland niet toe te passen, met een beroep op nationale veiligheidsbelangen.
- President Zelensky noemde de deal in Brussel een "verrassing" voor Oekraïne en bestempelde het opheffen van sancties zonder duidelijke de-escalatie als "voor de hand liggende zwakte".
- De Trump-administratie dreigde de wapenleveringen en inlichtingendeling aan Oekraïne stop te zetten als Kyiv de aanvallen op Russische energiedoelen niet staakt.
Waarom dit belangrijk is
De deal doorbreekt het Amerikaanse verbod op import van Russische energie uit 2022 en werd volgens het Congres genomen zonder overleg met de wetgever, wat een bipartisan meerderheid van senatoren in opstand bracht. Het valt samen met Amerikaanse druk op Kyiv om de aanvallen op Russische raffinaderijen te staken, inclusief de dreiging wapenleveringen en inlichtingendeling stop te zetten. Voor Oekraïne betekent dit extra inkomsten voor de Russische oorlogsvoering en een besluit dat, naar eigen zeggen, zonder voorafgaande consultatie tot stand kwam.
Wat er is gebeurd
Op 9 oktober 2026 spraken president Donald Trump en de Russische leider Vladimir Poetin elkaar per telefoon en kwamen ze overeen dat honderdduizenden tonnen Russische diesel naar de Amerikaanse en wereldmarkt zouden gaan, naar verluidt om de prijzen te verlagen. Kort daarna gaf het Amerikaanse ministerie van Financiën een vergunning af die verkoop, levering, lossing en import van Russische diesel tot 7 april 2027 toestaat. Het Kremlin haalde zijn exportverbod op diesel, dat in juli 2026 was ingesteld na intensievere Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen, vervroegd. Zeven senatoren van beide partijen verklaarden dat het besluit indruist tegen de wet van 2022 die Russische energie-import verbiedt en riepen Trump op het onmiddellijk terug te draaien; op 16 oktober diende Democratisch Congreslid Gregory Meeks het bipartisan wetsvoorstel "Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" in om de deal te blokkeren en sancties op de Russische energiesector af te dwingen. Op dezelfde dag tekende Trump een bevel om de sancties uit de eerder ondertekende "Graham Law" niet langer op Rusland toe te passen. President Zelensky reageerde in Brussel op een persconferentie, noemde de deal en de sanctiebesluiten een "verrassing" voor Oekraïne en bestempelde het opheffen van sancties zonder duidelijke de-escalatie als "voor de hand liggende zwakte". De Trump-administratie zou Oekraïne hebben gewaarschuwd dat wapenleveranties en inlichtingendeling kunnen worden stopgezet als Kyiv doorgaat met aanvallen op Russische energiedoelen. Trump had op 11 oktober een "energiebestand" aangekondigd tussen Oekraïne en Rusland, dat alleen aanvallen op raffinaderijen zou verbieden; Zelensky zei dat Oekraïne het bestand verwelkomt maar dat Rusland de aanvallen op Oekraïense energie-infrastructuur voortzet, terwijl Lavrov verklaarde dat Rusland Oekraïne "geen ademruimte op het slagveld" zal gunnen.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
Oekraïense bronnen presenteren de dieseldeal eensgezien als een verraad dat de oorlog van Rusland financiert en zonder overleg met Kyiv werd opgelegd. Zelensky noemde het een "verrassing" en "voor de hand liggende zwakte" en stelde dat de Oekraïense onderhandelaars als dekmantel worden gebruikt; hij deed een tegenvoorstel voor een Amerikaans-Oekraïens dieselakkoord in ruil voor bescherming van de Oekraïense energie-infrastructuur, eventueel met antiballistische raketten. Commentatoren als Volodymyr Koedrytsky en Andriy Kobolev benadrukken dat de volumes van 300.000-500.000 ton per maand veel te klein zijn om de Amerikaanse of wereldmarktprijzen te beïnvloeden, noemen Trumps bewering over Oekraïense aanvallen als oorzaak van hogere Amerikaanse brandstofprijzen "absolute onzin" en schetsen electorale, strategische of corrupte motieven achter de druk op Kyiv. Ook de onevenwichtigheid van Trumps aangekondigde "energiebestand" wordt benadrukt: Oekraïne heeft slechts één werkende raffinaderij, Rusland een uitgebreid netwerk.
Hoe internationale bronnen het beschrijven
De weinige niet-Oekraïense, niet-Amerikaanse dekking (Franse en Hongaarse berichten via Oekraïense media) houdt een meer diplomatieke toon aan. De Franse president Emmanuel Macron noemde het besluit "ongepast en ineffectief", wees erop dat de Russische diesel al op de wereldmarkt circuleert en waarschuwde voor een extra splijtzwam en verlies van vertrouwen in de trans-Atlantische relatie. De Hongaarse premier Péter Magyar gebruikte de deal juist om een verlenging van de Hongaarse uitzondering op de sancties tegen Russische energie te bepleiten. Een Engelstalige Azerbeidzjaanse bron beperkte zich tot Zelensky's oproep voor een sterkere Europese rol in het vredesproces.
Waar de berichtgeving verschilt
De berichten spreken elkaar tegen over het afgesproken volume Russische diesel: algemene berichten spreken van "honderdduizenden tonnen", Zelensky noemt 300.000-500.000 ton per maand, en eerdere berichten reppen over 300.000 tot 3 miljoen ton. Ook het wereldwijde dieselverbruik wordt verschillend weergegeven: Zelensky spreekt over 120 miljoen ton per maand, Koedrytsky over 30-35 miljoen ton per maand. Het aantal cosponsors van het wetsvoorstel van Meeks varieert tussen 16 (Politico) en 17 (andere bronnen). De bipartisan senaatstegenstand wordt in de bronnen beschreven als een groep van 12 senatoren, een groep van 7 senatoren en individuele senatoren die de intrekking eisten — duidelijk verschillende maar deels overlappende acties.
Achtergrond
In 2022 verbood het Amerikaanse Congres de invoer van Russische energiedragers om te voorkomen dat Amerikaans geld de Russische oorlog tegen Oekraïne financiert. De Kremlin had in juli 2026 een exportverbod op diesel ingesteld na intensievere Oekraïense drone-aanvallen op Russische raffinaderijen; dat verbod werd na de deal met Trump vervroegd opgeheven. Een bipartisan sanctiewet van wijlen senator Lindsey Graham was in de Senaat met 86-11 aangenomen; Trump tekende op 16 oktober een bevel om de toepassing ervan op Rusland op te schorten. Oekraïense drone-aanvallen op Russische raffinaderijen duren al sinds oktober 2025 voort; Oekraïne heeft zelf slechts één operationele raffinaderij, die herhaaldelijk door Rusland is getroffen.