Trump schort sancties uit 'Graham-wet' tegen Rusland op met presidentieel decreet

Waarom dit belangrijk is

Trump schort een breed sanctiepakket op dat gericht was tegen Rusland en de grootste afnemers van zijn energie-export, minder dan 48 uur voordat de maatregelen wettelijk in werking moesten treden. Het decreet formaliseert de tarieven maar houdt ze inactief, waardoor Trump ze later op eigen initiatief kan activeren. Hij voerde binnenlandse politieke overwegingen aan — recordhoge dieselprijzen en de tussentijdse verkiezingen van 3 november 2026 — als reden voor de vrijstelling. Het besluit werd veroordeeld door een bipartizanegroep van 12 senatoren en 22 Congresleden, die hadden aangedrongen op handhaving van de wet en herroeping van een OFAC-vergunning voor transacties met Russische diesel. Daarnaast viel de stap samen met verslechtering van de betrekkingen tussen Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, Amerikaanse druk op Kyiv om aanvallen op Russische olie-installaties te staken, en eerdere publieke kritiek van Trump op Zelensky. De vrijstelling voorkomt een mogelijk conflict met de grootste afnemers van Russische energieproducten — China, India en Turkije — die allen publiekelijk bezwaar hadden gemaakt tegen de extraterritoriale reikwijdte van de wet.

Wat er is gebeurd

President Donald Trump ondertekende op 16 oktober 2026 een presidentieel decreet waarin hij de toepassing opschort van de sancties, beperkingen en tarieven uit de 'Graham-wet' (Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026, H.R. 5334). De wet was op 17 september 2026 definitief door het Congres aangenomen en op 19 september 2026 door Trump zelf ondertekend. Zij voorzag onder meer in 100%-tarieven op goederen uit de vijf grootste importeurs van Russische olie of gas, in 500%-tarieven op alle Russische energie-import in de VS, en in sancties tegen Russische rechtspersonen, oligarchen, banken, 'schaduwvloot'-schepen en buitenlandse personen en bedrijven die de Russische oorlog tegen Oekraïne steunen. Een eerste implementatietermijn van 30 dagen verstreek op 18 oktober 2026.

Trump maakte gebruik van Section 115 van de wet, die de president toelaat de maatregelen op te schorten door middel van een schriftelijke certificering aan het Congres dat de vrijstelling in het nationaal belang is, samen met een rapport ter onderbouwing. In het decreet verklaarde hij dat afzien van toepassing van de maatregelen in dit stadium in het Amerikaanse nationaal belang is. Het decreet stelt de in de wet voorziene tarieven formeel vast, maar schort de toepassing ervan op, zodat Trump ze later alsnog kan activeren. De opschorting blijft van kracht tot Trump of andere hoge ambtsdragers van zijn administratie, met name de minister van Buitenlandse Zaken, anders beslissen. De vrijstelling treft geen eerder op grond van andere Amerikaanse decreten tegen Rusland ingestelde sancties.

Volgens Bloomberg schrapte Trump de tarieven mede omdat deze zijn inspanningen om de dieselprijzen in de VS te verlagen vóór de tussentijdse verkiezingen van 3 november 2026 bemoeilijkten. De dieselprijzen in de VS schommelden in de weken voor de verkiezingen op recordhoogte. Daarnaast voorkwam de vrijstelling een mogelijk conflict met de grootste afnemers van Russische energieproducten — China, India en Turkije — die allen publiekelijk bezwaar hadden gemaakt tegen de extraterritoriale reikwijdte van de wet.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

Alle acht aangeleverde bronnen zijn Oekraïense media en agentschappen. Zij framen het presidentiële decreet als een politiek significant afschalen van een sanctieregeling die Trump slechts weken eerder zelf had ondertekend. De berichtgeving benadrukt dat Trump de eigen vrijstellingsbepaling van de wet gebruikte om de maatregelen op te schorten, vlak vóór de implementatiedeadline van 18 oktober 2026. De artikelen belichten de bipartisan-reactie uit het Congres, inclusief de brief van 12 senatoren die de aanverwante regeling voor Russische diesel 'een verraad van het Oekraïense volk' noemden, en de oproep van 22 Congresleden uit beide partijen om de wet volledig uit te voeren. De Oekraïense bronnen plaatsen het besluit in de context van Amerikaanse druk op Kyiv om aanvallen op Russische olie-installaties te staken en van de verslechtering van de betrekkingen tussen Trump en president Volodymyr Zelensky, en zien het als onderdeel van een bredere koerswijziging weg van steun aan Oekraïne. Zelensky zelf noemde de regeling voor Russische diesel 'een voor de hand liggende zwakte die in het voordeel van Rusland werkt'.

Hoe internationale bronnen het beschrijven

De aangeleverde bronnen bieden geen afzonderlijk internationaal perspectief buiten de Oekraïense berichtgeving.

Waar de berichtgeving verschilt

Bronnen verschillen in de afbakening van wat precies onder de vrijstelling valt: de meeste omschrijven deze als opschorting van sancties, beperkingen en tarieven uit de gehele 'Graham-wet', terwijl enkele samenvattingen zich beperken tot het schrappen van de in sections 112 en 113 voorziene tarieven en andere de vrijstelling framen als opschorting van maatregelen tegen afnemers van Russische energieproducten eerder dan tegen Rusland zelf. Verder lopen de bronnen uiteen over de reikwijdte van de 100%-tariefbepaling: volgens sommige berichten had deze betrekking op de vijf grootste importeurs van Russische olie, terwijl andere stellen dat de bepaling ook gold voor vijf landen die bewust sanctieontwijking faciliteren. Tot slot is er onenigheid over het jaar waarin OFAC General License No. 135 werd uitgegeven: één feit dateert de vergunning op 9 oktober 2026, een ander op 9 oktober 2025.

Achtergrond

De 'Graham-wet' (H.R. 5334, Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026) werd oorspronkelijk in april 2025 in de Senaat ingediend door senator Lindsey Graham (republikein) en senator Richard Blumenthal (democraat). Het Congres nam de wet op 17 september 2026 aan; Trump ondertekende haar op 19 september 2026, waarmee de eerste implementatietermijn van 30 dagen op 18 oktober 2026 kwam te staan. De wet voorzag in 100%-tarieven op goederen uit de vijf grootste importeurs van Russische olie of gas, 500%-tarieven op Russische energie-import in de VS en sancties tegen Russische rechtspersonen, oligarchen, banken, 'schaduwvloot'-schepen en buitenlandse personen die de Russische oorlog tegen Oekraïne steunen. Senator Lindsey Graham overleed op 11 juli 2026, kort nadat hij tijdens een persconferentie in Kiev een akkoord met het Witte Huis over een bijgewerkte versie van het wetsvoorstel had aangekondigd; op 14 juli 2026 werd een enigszins afgezwakte versie gepresenteerd. Op 9 oktober 2026 gaf het Amerikaanse ministerie van Financiën via OFAC General License No. 135 uit, die transacties met Russische diesel toestond, en kondigde Trump een regeling aan voor de levering van Russische diesel aan wereldmarkten. Op 14 oktober 2026 stuurde een bipartizanegroep van 12 senatoren Trump een brief waarin zij de dieselregeling 'een verraad van het Oekraïense volk' noemden en op volledige uitvoering van de wet aandrongen; 22 Congresleden uit beide partijen deden een afzonderlijk appel op Trump om de wet volledig toe te passen. Het decreet is gedateerd op 16 oktober 2026 en is dezelfde dag op de website van het Witte Huis gepubliceerd. Het besluit viel samen met verslechtering van de betrekkingen tussen Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en met zorgen bij Europese bondgenoten over een mogelijke verzwakking van de Amerikaanse steun aan Kyiv. Het Witte Huis zou ook druk op Oekraïne hebben uitgeoefend om aanvallen op Russische olie-installaties te staken, onder meer met de dreiging wapenleveranties en inlichtingendeling te staken; Oekraïne ging daar korte tijd mee akkoord, maar hervatte later de aanvallen, terwijl Rusland de aanvallen op de Oekraïense energie-infrastructuur voortzette.