Poolse rechtse politici willen onafhankelijkheidsmars in Lviv, Oekraïense reactie afwijzend

Waarom dit belangrijk is

Het verzoekschrift is een ongebruikelijk grensoverschrijdend initiatief dat Poolse rechtse en extreemrechtse partijen verenigt rond een symbolische daad op de Poolse Onafhankelijkheidsdag in een Oekraïense stad. Het raakt aan het politiek gevoelige verleden tussen Polen en Oekraïne, inclusief de controverses rond het UPA-erfgoed, op een moment dat de bilaterale betrekkingen al onder spanning staan. Het initiatief heeft al forse kritiek uitgelokt bij Oekraïense burgergroeperingen en bij enkele Poolse commentatoren, ook binnen de partijen van de ondertekenaars.

Wat er is gebeurd

Eenentwintig Poolse parlementariërs uit rechtse en extreemrechtse partijen ondertekenden een verzoekschrift aan premier Donald Tusk waarin zij oproepen tot een "Poolse Onafhankelijkheidsmars" in Lviv op 11 november, de Poolse Onafhankelijkheidsdag. Het initiatief werd opgesteld door PiS-Kamerlid Dariusz Matecki en medeondertekend door Jarosław Kaczyński (PiS), Grzegorz Braun (Konfederacja Korony Polskiej) en oud-premier Mateusz Morawiecki (Rozwój Plus). Het verenigt volgens de berichtgeving voor het eerst vertegenwoordigers van alle rechtse en extreemrechtse parlementaire fracties in Polen.

De ondertekenaars stellen dat de hulp van de Poolse staat aan in Oekraïne levende Polen onvoldoende is, terwijl in Polen lokale overheden en staatsinstellingen bijdragen aan Oekraïense vieringen op 24 augustus. Zij willen dat de Poolse regering bij de Oekraïense autoriteiten toestemming vraagt voor de mars door de straten van Lviv, als concreet teken van herinnering en solidariteit met de Poolse gemeenschap in Oekraïne.

Vice-voorzitter van de Sejm Krzysztof Bosak (medevoorzitter van Konfederacja) reageerde sceptisch en noemde het idee "nogal vreemd": als doel symmetrie is met de Oekraïense onafhankelijkheidsvieringen in Warschau, zou de mars in Kyiv moeten plaatsvinden en tot Oekraïense autoriteiten gericht moeten zijn. De Lviv-se burgergroepering "Pamięć i Sprawiedliwość" noemde het initiatief een politieke provocatie die niets met goede buurlandbetrekkingen te maken heeft en riep de Poolse regering op het te verwerpen. De Oekraïense regering had op het moment van berichtgeving nog geen commentaar geleverd. In Poolse media werd het verzoekschrift door veel commentatoren bestempeld als "waanzin" en een Russische provocatie.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

Alle zes aangeleverde bronnen zijn Oekraïens-talige Oekraïense media. Zij plaatsen het initiatief in het kader van een bredere reeks Poolse spanningen met Oekraïne, waaronder het incident rond Grzegorz Braun die een UPA-monument in Lublin-voivodeschap beschadigde, en het eerdere besluit van president Karol Nawrocki om Zelenskyy de Orde van de Witte Adelaar te ontnemen naar aanleiding van een Oekraïens decreet dat een militaire eenheid naar UPA-helden vernoemde. De Oekraïense berichtgeving benadrukt het statement van de Lviv-se organisatie "Pamięć i Sprawiedliwość" die het initiatief een politieke provocatie noemt, en merkt op dat de Oekraïense regering nog niet had gereageerd.

Waar de berichtgeving verschilt

De bronnen zijn het oneens over de exacte locatie van het UPA-monument dat Grzegorz Braun beschadigde: sommige bronnen plaatsen het in het dorp Białystok in Hrubieszów County, andere in de gemeente Dołhobyczów — beide in de Lublin-voivodeschap.

Achtergrond

Een van de ondertekenaars van het verzoekschrift, Grzegorz Braun, is onderwerp van een onderzoek door de Poolse procureur-generaal omdat hij op 10 september een video op Facebook publiceerde waarin hij en anderen met een zwaar gereedschap een stenen obelisk — een monument voor 41 UPA-soldaten — insloegen en beschadigden. Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski heeft verklaard dat een strafzaak tegen Braun geopend zou moeten worden wegens de vernieling van het monument.

Eerder deze zomer, op 19 juni, maakte de Poolse president Karol Nawrocki bekend dat hij Zelenskyy de Orde van de Witte Adelaar had ontnomen, als reactie op een Oekraïens decreet waarin een militaire eenheid naar UPA-helden werd vernoemd. Zelenskyy stuurde de onderscheiding de volgende dag terug via Nova Poshta en verklaarde dat Oekraïne Polen dankbaar blijft voor de steun. Op 8 juli ontmoetten Zelenskyy en Nawrocki elkaar voor het eerst sinds dit conflict, op de NAVO-top; hun gesprek duurde meer dan een uur.