Zelensky lanceert 'Carpatic Eight' (C8) op top in Boekovel; Polen treedt toe tot antiballistische coalitie

Waarom dit belangrijk is

De C8-format vestigt een door Oekraïne geleide regionale structuur die acht Karpatische staten plus de EU bijeenbrengt op het gebied van veiligheid, energie, logistiek en grensoverschrijdende economie. De top bracht de Servische en Roemenijnse presidenten en de Poolse premier naar Oekraïne voor bilaterale gesprekken met Zelensky over veiligheid, energie en EU-integratie. Er werd een investeringsportefeuille van circa 40 miljard euro en ruim 1 miljard euro aan overeenkomsten gepresenteerd, en Polen kondigde zijn toetreding tot de antiballistische coalitie aan — een directe bijdrage aan de opbouw van een Europees raketafweersysteem.

Wat er is gebeurd

Op 18 september opende Zelensky in Boekovel de eerste top van het nieuwe samenwerkingsformaat "Carpatic Eight" (C8), dat Oekraïne, Roemenië, Servië, Polen, Slowakije, Tsjechië, Oostenrijk, Hongarije en de EU verenigt. De top duurde tot en met 20 september. De deelnemers ondertekenden een verklaring waarin zij zich committeerden aan jaarlijkse bijeenkomsten en aan samenwerking op het gebied van veiligheid, energieweerbaarheid, grensoverschrijdende logistiek, biodiversiteit en veteranenbeleid. Op het economische deel presenteerden de acht landen een gezamenlijke investeringsportefeuille van 95 projecten ter waarde van circa 40 miljard euro; meer dan 50 overeenkomsten ter waarde van ruim 1 miljard euro werden voorbereid voor ondertekening. Ongeveer de helft van de portefeuille bestaat uit energieprojecten, en Zelensky stelde de oprichting van een Karpatische windenergiecluster van 1,5 GW voor.

De president van Servië, Aleksandar Vučić, de president van Roemenië, Nicușor Dan, en de Poolse premier Donald Tusk kwamen persoonlijk naar de top. De Slowaakse premier Robert Fico was wegens ziekte afwezig. Zelensky hield bilaterale ontmoetingen met alle drie de leiders. Met Dan besprak hij het SAFE-programma, gezamenlijke droneproductie, infrastructuur, humanitaire vraagstukken en de veiligheid in de Zwarte Zee. Met Tusk kwamen eenheid, het beëindigen van de oorlog, een nieuw Pools hulppakket en de toetreding van Polen tot de antiballistische coalitie aan de orde. Met Vučić werden eerdere afspraken uit Zelensky's bezoek aan Belgrado bevestigd, evenals de Europese integratie van Oekraïne en Servië en de situatie rond Russische aanvallen. Tusk maakte bekend dat Warschau was toegetreden tot de antiballistische coalitie die in juli in Parijs was gelanceerd en die al tien Europese staten plus Oekraïne telde.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

De Oekraïense media presenteren de C8-top vooral als een Oekraïens diplomatiek initiatief. Zelensky lanceerde de format persoonlijk, en de berichtgeving benadrukt zijn bilaterale ontmoetingen met de leiders van Servië, Roemenië en Polen als blijk van verbeterende betrekkingen met de buurlanden. Veel aandacht gaat uit naar de economische dimensie: de investeringsportefeuille van 95 projecten ter waarde van circa 40 miljard euro, de ruim 1 miljard euro aan overeenkomsten, en het voorgestelde Karpatische windenergiecluster van 1,5 GW als bijdrage aan de Europese energieonafhankelijkheid van Rusland. De verklaring wordt belicht, met name de passages over veteranensteun en -re-integratie.

Tegelijk klinkt ook kritiek. De voormalige ambassadeur in de VS, Valeriy Chalyj, stelt dat de C8 sterk overlapt met het al sinds 4 januari 2006 bestaande Karpatische initiatief en met andere formaten als de Boekarest Negen, de Centraal-Europese Initiatief en de EU-Donaustrategie, en betwijfelt of de nieuwe format daar veel aan toevoegt. Eén bron merkt op dat een grote delegatie van het kabinet en leden van het parlement naar Boekovel was afgereisd terwijl er thuis werk aan de begroting te doen viel.

Waar de berichtgeving verschilt

De bronnen zijn het oneens over enkele concrete details rond de top. Zo is onduidelijk wie Slowakije vertegenwoordigde in plaats van premier Robert Fico (die wegens ziekte afwezig was): sommige bronnen noemen minister van Binnenlandse Zaken Matúš Šutaj Eštok, andere staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Marek Eštok. Het aantal deelnemende bedrijven aan het economische deel van de top wordt afwisselend op circa 500 en circa 550 gesteld. De totale waarde van de gepresenteerde investeringsportefeuille loopt uiteen van circa 40 miljard euro tot ruim 42,5 miljard euro. Ten slotte wordt het bedrag dat Zelensky noemde voor de ondertekende overeenkomsten door sommige bronnen als 1 miljard euro en door andere als 1 miljard dollar gerapporteerd.

Achtergrond

Het hier gepresenteerde "Carpatic Eight" vertoont grote overlap met het reeds bestaande Karpatische initiatief, dat op 4 januari 2006 in werking trad en grosso modo dezelfde landen groepeert. Volgens de voormalige Oekraïense ambassadeur in de VS, Valeriy Chalyj, bestaan er meerdere elkaar overlappende regionale structuren met dezelfde deelnemers, waaronder de Boekarest Negen (B9), de Centraal-Europese Initiatief (waarin Oekraïne sinds 1996 deelneemt), de Via Carpatia, de Karpatische Euroregio en de EU-Donaustrategie. Chalyj stelt dat toetreding tot de B9 voor Oekraïne een hogere veiligheidsprioriteit zou zijn. De antiballistische coalitie werd in juli in Parijs gelanceerd; vóór de toetreding van Polen telde zij tien Europese staten plus Oekraïne. Oekraïne en Servië zijn beide kandidaat-lidstaten van de EU. Op 17 september viel een Russische aanvalsdrone nabij de grensovergang Jagodin-Dorohusk aan de Oekraïens-Poolse grens, en op 18 september schortten de Poolse luchthavens Rzeszów en Lublin al voor de derde achtereenvolgende dag hun activiteiten op vanwege Russische strijdmiddelen in het luchtruim boven West-Oekraïne.