AfD wint deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren, Die Linke leidt in Berlijn

Waarom dit belangrijk is

De AfD behaalde binnen enkele weken een tweede overwinning in een oostelijke deelstaat, wat duidt op een voortgezette opmars van extreemrechts in het voormalige Oost-Duitsland. De SPD verloor na 28 jaar haar dominante positie in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Voor bondskanselier Merz is het CDU-resultaat van circa 5% een zware klap, te meer omdat zijn partij volgens één bericht mogelijk niet eens de kiesdrempel haalde. In Berlijn kan Die Linke voor het eerst de deelstaatparlement binnenkomen. Zowel AfD als Die Linke staan bekend als tegenstanders van militaire steun aan Oekraïne en voorstanders van toenadering tot Rusland, wat de uitslagen relevant maakt voor de Duitse opstelling in de oorlog. Toch zal de AfD vermoedelijk niet aan de macht komen in Schwerin, omdat alle andere partijen een coalitie met de partij uitsluiten.

Wat er is gebeurd

Op 20 september vonden in twee Duitse deelstaten regionale verkiezingen plaats. In Mecklenburg-Voor-Pommeren kwam de AfD volgens de ARD-exitpoll als grootste uit de bus met rond 37,3% van de stemmen, gevolgd door de SPD met circa 35,6%. De CDU van bondskanselier Friedrich Merz bleef steken op ongeveer 5,3% — mogelijk onder de kiesdrempel van 5%, waardoor de partij volgens één bericht voor het eerst niet in het deelstaatparlement zou terugkeren. Bondskanselier Merz bestempelde het resultaat als een 'catastrofe', maar gaf aan niet te zullen opstappen. De AfD-kopman in de deelstaat, Leif-Erik Holm, verloor zijn eigen kiesdistrict en zal zelf niet in het parlement komen. Hij hield een coalitie van SPD, Die Linke en Groenen voor het meest waarschijnlijk, omdat alle andere partijen een samenwerking met de AfD uitsluiten.

In Berlijn ging Die Linke aan de leiding met circa 24,9% van de stemmen, voor de CDU met 20% en de AfD met ongeveer 16%. Mocht dit resultaat standhouden, dan zou Die Linke voor het eerst in de geschiedenis van de stad in het deelstaatparlement komen. De zittende CDU-burgemeester Kai Wegner had zich niet herkiesbaar gesteld; de partij zette deelstaatminister van Financiën Stefan Evers als lijsttrekker in. De AfD werd in Berlijn aangevoerd door Kristin Brinker.

De uitslagen passen in een patroon waarin de AfD de laatste weken op landelijk niveau een rating van rond 30% bereikte, terwijl de CDU onder Merz zakte naar een recordlange 18–19%. Eerder, op 7 september, had de AfD ook al de verkiezingen in Sachsen-Anhalt gewonnen met circa 44% van de stemmen.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

De Oekraïense media benaderen de AfD-overwinning vooral vanuit de Rusland- en Oekraïne-invalshoek. Ze benadrukken dat de AfD tegen militaire steun aan Oekraïne is, opkomt voor toenadering tot Moskou en het opheffen van de sancties tegen Rusland. De uitslag wordt daarmee direct gekoppeld aan de vraag of de CDU onder Merz zijn koers ten opzichte van Oekraïne kan voortzetten. Daarnaast schetsen Oekraïense outlets de bredere trend in het oosten van Duitsland door de Sachsen-Anhalt-overwinning van twee weken eerder nadrukkelijk als context te presenteren. Tegelijk benadrukken ze dat een coalitie met de AfD in Mecklenburg-Voor-Pommeren door alle andere partijen wordt uitgesloten, zodat de uitslag eerder als politieke schok dan als bestuurlijke machtswisseling wordt geframed.

Hoe internationale bronnen het beschrijven

De internationale berichtgeving legt de nadruk op de kale uitslagen: AfD als grootste in Mecklenburg-Voor-Pommeren, Die Linke als grootste in Berlijn, en de historische ineenstorting van de CDU in het oosten, inclusief de 'catastrofe'-uitspraak van Merz. De race in Berlijn wordt als een op zichzelf staand, links verhaal gepresenteerd, met aandacht voor de mogelijke eerste entree van Die Linke in het deelstaatparlement. Men wijst op de parallelle landelijke beweging — AfD rond 30%, CDU op een recorddieptepunt — maar koppelt het Berlijn-resultaat niet zonder meer aan een eenvormige extreemrechtse golf. Tot slot wordt opgemerkt dat de deelstaatregering in Mecklenburg-Voor-Pommeren waarschijnlijk in niet-AfD-handen blijft, mogelijk via een coalitie van SPD, Die Linke en Groenen.

Waar de berichtgeving verschilt

De exacte stempercentages lopen per bron uiteenlig. Voor de AfD in Mecklenburg-Voor-Pommeren worden cijfers tussen 37,3% en 38,2% genoemd; voor de SPD variëren de cijfers tussen 35,5% en 35,7%. Over de CDU in die deelstaat lopen de berichten nog sterker uiteen: één bron spreekt van 'rond 5,3%' of 'net boven 5%', terwijl een andere stelt dat de partij met 4,9% voor het eerst buiten het deelstaatparlement valt. In Berlijn wordt het aandeel van Die Linke soms op 24,5% en soms op 24,9% gesteld. Ten slotte verschilt de datum van de AfD-overwinning in Sachsen-Anhalt per bron: 6 of 7 september.

Achtergrond

Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn twee van de zestien Duitse deelstaten; de regionale overheden hebben aanzienlijke bevoegdheden, onder meer op het gebied van onderwijs en deels veiligheid. Mecklenburg-Voor-Pommeren telt ongeveer 1,5 miljoen inwoners en geldt als een van de deelstaten met de kleinste bevolking en de hoogste werkloosheid. Manuela Schwesig (SPD) is er sinds 2017 minister-president; eerder was zij minister voor Gezin, Vrouwen en Jeugd in het derde kabinet van Angela Merkel. Volgens Duitse media was Schwesig vóór de grootschalige Russische invasie betrokken bij een door Gazprom gesteund fonds dat de ingebruikname van Nord Stream 2 moest vergemakkelijken.

In Berlijn stelde de zittende CDU-burgemeester Kai Wegner zich niet herkiesbaar; de partij zette deelstaatminister van Financiën Stefan Evers als lijsttrekker in, terwijl Kristin Brinker de AfD-lijst aanvoerde. De AfD had op 7 september al de deelstaatverkiezingen in Sachsen-Anhalt gewonnen met circa 44% van de stemmen — de regionale voorganger van de huidige trend. Zowel de AfD als Die Linke staan bekend als tegenstanders van wapenleveranties aan Oekraïne en voorstanders van toenadering tot Rusland.