Zwitserse kiezers verwerpen voorstel voor strenger 'eeuwig en gewapend' neutraliteitsbeginsel
Op 27 september hebben de Zwitserse kiezers in een referendum een initiatief verworpen dat een strenger, 'eeuwig en gewapend' neutraliteitsbeginsel in de grondwet zou verankeren. Het initiatief, ingediend door de rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP), zou Zwitserland verboden hebben toe te treden tot militaire allianties en sancties op te leggen die niet door de VN waren goedgekeurd. Het resultaat behoudt de flexibiliteit van de regering om zich aan te sluiten bij EU-sancties tegen Rusland.
Hoofdpunten
- Het referendum vond plaats op 27 september; 70,15% stemde tegen, 29,85% voor.
- Geen van de 26 kantons steunde het initiatief.
- Het voorstel werd ingediend door de rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP) als reactie op de Zwitserse deelname aan EU-sancties tegen Rusland na de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022.
- Het zou een verbod hebben ingevoerd op toetreding tot militaire allianties en op sancties die niet door de VN-Veiligheidsraad zijn goedgekeurd.
- De Zwitserse regering, beide kamers van het parlement en alle grote partijen behalve de SVP waren tegen.
- Christoph Blocher, voormalig SVP-leider en voormalig lid van de Federale Raad, was een van de belangrijkste auteurs en gaf ongeveer 2 miljoen Zwitserse frank (circa 2,4 miljoen dollar) uit aan de campagne.
- Moskou riep Zwitserse kiezers op vóór het initiatief te stemmen.
Waarom dit belangrijk is
De uitslag maakt het voor de Zwitserse regering mogelijk om zich ook in de toekomst aan te sluiten bij EU-sancties tegen Rusland, wat een belangrijke schakel is in de westerse druk op Moskou. Het verzet gold een grondwettelijk verankerde, starre interpretatie van neutraliteit, die de ruimte voor sancties en defensiesamenwerking sterk zou hebben ingeperkt. Ondanks de oproep van Moskou en een campagne van circa 2 miljoen Zwitserse frank van een van de voornaamste initiatiefnemers koos een ruime meerderheid van kiezers — inclusief alle kantons — voor behoud van het bestaande, flexibele neutraliteitsmodel. Een van de drijvende krachten achter het initiatief heeft bovendien zakelijke banden met Rusland via familiebedrijven die daar na de invasie actief bleven.
Wat er is gebeurd
Op 27 september 2026 hield Zwitserland een referendum over een initiatief dat de 'eeuwig en gewapende' neutraliteit in de grondwet wilde vastleggen. Het voorstel, afkomstig van de rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP), zou deelname aan militaire allianties en het opleggen van niet door de VN goedgekeurde sancties hebben verboden. Het was een directe reactie op de Zwitserse beslissing van februari 2022 om zich aan te sluiten bij de EU-sancties tegen Rusland na de grootschalige invasie van Oekraïne.
De Zwitserse regering, beide kamers van het parlement en alle grote partijen behalve de SVP waren tegen het initiatief. Volgens de officiële eindresultaten van de Federale Raad stemde 70,15% van de kiezers tegen en 29,85% voor; geen van de 26 kantons steunde het voorstel. Christoph Blocher, voormalig SVP-leider en voormalig lid van de Federale Raad, was een van de belangrijkste auteurs en gaf naar verluidt ongeveer 2 miljoen Zwitserse frank uit aan de campagne.
De uitslag laat de bestaande neutraliteitspraktijk intact: de regering behoudt de ruimte om, afhankelijk van de internationale situatie, sancties mee te ondersteunen — waaronder de EU-sancties tegen Rusland — en betekent geenszins dat Zwitserland zijn neutrale status opgeeft. Moskou had de Zwitserse kiezers publiekelijk opgeroepen vóór het initiatief te stemmen.
Achtergrond
De permanente gewapende neutraliteit van Zwitserland is sinds 1815 internationaal erkend en sinds 1848 in de Zwitserse grondwet verankerd. Het neutraliteitsbeginsel houdt in dat het land niet deelneemt aan oorlogen tussen andere staten, geen militaire steun verleent aan partijen en geen lid is van militaire allianties zoals de NAVO. Na de Russische grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 sloot Zwitserland zich in grote lijnen aan bij de EU-sancties tegen Rusland; volgens een onderzoek van het tijdschrift Republik werden in maart 2022 ook Russische tegoeden ter waarde van circa 5,75 miljard Zwitserse frank bevroren. In augustus werden negen personen en 45 bedrijven aan de Zwitserse sanctielijst toegevoegd.
Een eerdere peiling van SRG begin september wees al op een dalende steun: 63% tegen, 34% voor. Het was het tweede SVP-initiatief dat in 2025/2026 door de kiezers werd afgewezen — in juni werd ook een voorstel verworpen om de bevolking tot 10 miljoen te beperken. In november staat in Zwitserland nog een referendum gepland over een initiatief van linkse partijen tegen het versoepelen van de oorlogsmaterialenwet. In december 2025 had het Zwitserse parlement al ingestemd met een verruiming van de wapenexportregels, waarbij het verbod op levering aan Oekraïne gehandhaafd bleef.