Venetiaanse Commissie steunt internationale rol bij selectie Oekraïense rechters
De Venetiaanse Commissie en het Directoraat-Generaal Mensenrechten van de Raad van Europa hebben een conclusie uitgebracht over het wetsontwerp voor de selectie van leden van de Hoge Kwalificatiecommissie van Rechters (VKKS) en de Hoge Raad voor Justitie van Oekraïne. De commissie steunt de voortgezette deelname van internationale experts, maar doet ook specifieke aanbevelingen over enkele elementen van het ontwerp.
Hoofdpunten
- De Venetiaanse Commissie en het DG Mensenrechten van de Raad van Europa presenteerden een conclusie over het wetsontwerp voor de selectieprocedures van de VKKS en de Hoge Raad voor Justitie.
- Op 10 juli 2026 vroeg toenmalig vicepremier voor Europese en Euro-Atlantische integratie Taras Kachka om een spoedadvies.
- De commissie verwelkomt de geplande bijna volledige vernieuwing van de VKKS in 2027.
- Volgens de conclusie schendt de internationale deelname aan de selectieprocedure de soevereiniteit van Oekraïne niet.
- De commissie keurt onder meer de stemregel over integriteit, de automatische benoeming van leden van de selectiecommissie en een termijn van zes maanden voor de selectie van leden van de Hoge Raad voor Justitie goed.
- De commissie is tegen de eis van Oekraïens burgerschap voor een van de internationale kandidaten en bekritiseert de overdracht van het internationale quotum aan Oekraïense organen wanneer internationale organisaties geen kandidaten indienen.
- De uitbreiding van de betrokkenheid van internationale experts bij de selectiecommissie van de VKKS maakte deel uit van het 'Kachka-Kos-plan' met tien prioritaire hervormingen op het gebied van anticorruptie en rechtsstaat voor EU-toetreding.
Waarom dit belangrijk is
De hervorming van de rechterlijke selectieorganen staat op de prioriteitenlijst voor de EU-toetreding van Oekraïne. Het behoud van internationale experts in de selectiecommissie hangt samen met hervormingsbenchmarken die door de EU worden gehanteerd en met voorwaarden voor EU-steun. Aangezien een bijna volledige vernieuwing van de VKKS in 2027 is gepland, is het wetgevende kader tijdskritisch.
Wat er is gebeurd
De Venetiaanse Commissie en het Directoraat-Generaal Mensenrechten en Rechtsstaat van de Raad van Europa hebben een gezamenlijke conclusie uitgebracht over het Oekraïense wetsontwerp dat de procedures regelt voor de selectie van leden van de Hoge Kwalificatiecommissie van Rechters (VKKS) en de Hoge Raad voor Justitie. De commissie steunt de voortzetting van internationale deelname aan de selectie en benadrukt dat dit de soevereiniteit van Oekraïne niet ondermijnt.
De conclusie verwelkomt de geplande bijna volledige vernieuwing van de VKKS in 2027 onder leiding van een tweede samenstelling van de selectiecommissie, waarin internationaal voorgedragen leden zitting hebben. Verschillende elementen van het ontwerp krijgen expliciete goedkeuring, waaronder de stemregel over integriteit, de regel voor automatische benoeming van leden van de selectiecommissie, een termijn van zes maanden voor de bekendmaking van selectieresultaten voor de Hoge Raad voor Justitie, termijnen voor het bijeenroepen van congressen en conferenties, en de uitbreiding van de kanalen voor het indienen van documenten.
Tegelijkertijd formuleert de commissie een aantal kritische aanbevelingen. Zij is tegen de eis van het Oekraïense burgerschap voor een van de internationale kandidaten en stelt voor deze keuze over te laten aan de nominerende organisaties. Ook bekritiseert zij de bepaling dat de internationale quota worden overgedragen aan Oekraïense organen wanneer internationale organisaties geen kandidaten binnen de gestelde termijn indienen; in plaats daarvan beveelt zij aan de termijn te verlengen of een neutrale, ethische entiteit te voorzien die het internationale karakter van het quotum bewaart. Verder dringt de commissie aan op wettelijke vereisten voor kandidaten, regels over onverenigbaarheid, belangenconflicten, zelfverloochening en vervanging, en op exhaustieve gronden en procedures voor het vroegtijdig beëindigen van mandaten.
Tot slot roept de conclusie op tot een transparante en inclusieve dialoog over de verdere uitwerking van het wetsontwerp met de rechterlijke macht, juridische beroepsgroepen, de academische wereld en het maatschappelijk middenveld.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
De twee aangeleverde Oekraïens-talige media-artikelen plaatsen de conclusie van de Venetiaanse Commissie in positieve termen. Zij benadrukken de goedkeuring en steun voor de doelstellingen van het wetsontwerp en zien de aanbevelingen als een bevestiging van de blijvende rol van internationale experts in het selectieproces van de VKKS. Dit kaderen zij als in lijn met de EU-toetredingsagenda van Oekraïne.
Achtergrond
Het verzoek om een spoedadvies werd op 10 juli 2026 ingediend door de toenmalige vicepremier voor Europese en Euro-Atlantische integratie Taras Katsjka. De uitbreiding van de betrokkenheid van internationale experts bij de selectiecommissie van de VKKS maakte deel uit van het zogenaamde 'Kachka-Kos-plan' met tien prioritaire hervormingen op het gebied van anticorruptie en rechtsstaat voor de EU-toetreding. Eind augustus benoemde de Oekraïense president 11 rechters bij het Hoog Anticorruptiehof en 5 bij de Kamer van Beroep van dat hof, een stap die verband houdt met het vrijmaken van naar schatting 250 à 300 miljoen euro uit het EU-programma Ukraine Facility.