EU verlengt sancties tegen Rusland met drie jaar, maar schrapt twee oligarchen van lijst
Ambassadeurs van de EU-landen hebben op 22 september een compromis bereikt over de verlenging van de individuele EU-sancties in verband met de territoriale integriteit van Oekraïne. Het regime wordt voor het eerst met 36 maanden verlengd – tot 22 september 2029 – in plaats van de gebruikelijke zes maanden. De Russische oligarchen Alisher Oesmanov en Michail Fridman werden in het kader van die deal van de sanctielijst geschrapt. Letland, het enige land dat hiertegen bleef, voorkwam een veto door zich bij de stemming in de Raad te onthouden en kondigde aan zelf nationale sancties tegen de twee oligarchen op te leggen.
Hoofdpunten
- Raad van de EU verlengt sancties tegen personen die Oekraïnes territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid ondermijnen met 36 maanden, tot 22 september 2029.
- Alisher Oesmanov en Michail Fridman werden in het kader van het compromis van de EU-sanctielijst geschrapt.
- Sanctieregime beslaat volgens de meeste bronnen ongeveer 3.000 personen en entiteiten; een Letse verklaring spreekt van meer dan 2.600.
- Letland was het enige EU-land dat zich tot het einde tegen de schrapping bleef verzetten en onthield zich bij de stemming, terwijl het politieke bezwaren openlijk uitsprak.
- Slowakije eiste de schrapping van zowel Oesmanov als Fridman; Frankrijk zette in op Oesmanov; Luxemburg op Fridman.
- Letland zal nationale sancties opleggen tegen Oesmanov en Fridman en heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken opgedragen het wetsvoorstel voor te bereiden.
- Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andri Sybiha noemde het EU-besluit 'schandelijk en ongerechtvaardigd'; president Volodymyr Zelensky bedankte Letland voor zijn verzet.
Waarom dit belangrijk is
Het sanctieregime rond de territoriale integriteit van Oekraïne, dat sinds 2014 bestaat en sinds 2022 ook Vladimir Poetin, de Russische leiding, vooraanstaande oligarchen en voormalig Oekraïens president Viktor Janoekovytsj omvat, zou om middernacht op 22 september automatisch vervallen als er geen unanimiteit was bereikt. Het compromis verlengt het regime voor het eerst in één keer met drie jaar in plaats van zes maanden, wat de drempel voor toekomstige aanvallen verhoogt en de voorspelbaarheid vergroot. Tegelijk zetten individuele lidstaten – Slowakije, Frankrijk en Luxemburg – de schrapping van twee prominente oligarchen af, naar verluidt om redenen die losstaan van het Oekraïne-beleid (Frankrijk in verband met de detentie van Franse staatsburgers in Azerbeidzjan, Luxemburg vanwege een arbitragezaak van circa 16 miljard dollar). Letland en Litouwen maakten openlijk bezwaar tegen die uitzonderingen, wat de bestaande meningsverschillen binnen de EU over het Rusland-beleid blootlegt. De Oekraïense regering reageerde scherp, noemde het besluit 'schandelijk' en riep andere lidstaten op via nationale sancties te compenseren.
Wat er is gebeurd
Op 22 september bereikten EU-ambassadeurs in Brussel een voorlopig akkoord over de verlenging van de individuele EU-sancties die verband houden met de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne. Het sanctieregime, dat sinds 2014 wordt onderhouden en sinds 2022 onder meer Poetin, de Russische leiding, vooraanstaande oligarchen en Janoekovytsj omvat, werd met 36 maanden verlengd tot 22 september 2029 – de eerste keer dat het regime in één keer voor drie jaar werd vernieuwd in plaats van de gebruikelijke zes maanden. Tegelijk werden de Russische oligarchen Alisher Oesmanov en Michail Fridman van de lijst geschrapt. De schrapping was geëist door Slowakije (voor beide namen), door Frankrijk (voor Oesmanov) en, volgens sommige bronnen, ook door Luxemburg (voor Fridman). Het Ierse voorzitterschap van de Raad van de EU had op 21 september het compromisvoorstel op tafel gelegd. Op 21 september was de stemming nog niet afgerond omdat Letland, naar eigen zeggen de enige lidstaat die tot het einde bezwaar maakte, de schrapping openlijk blokkeerde. Op de ochtend van 22 september mislukte een eerste poging in het Coreper, waarna de schriftelijke procedure werd verlengd tot 15.00 uur Kyiv-tijd. Daarna liet Letland zijn verzet varen en onthield het zich bij de stemming in de Raad, waarmee het compromis kon passeren. Tegelijk besloot de Letse regering het ministerie van Buitenlandse Zaken op te dragen onmiddellijk een wetsvoorstel voor te bereiden om Oesmanov en Fridman op nationaal niveau te sanctioneren. Eerder, op 14 september, had de EU het sanctieregime al met zeven dagen verlengd omdat de drie lidstaten op de schrapping bleven aandringen. De Raad besloot daarnaast om sancties tegen drie personen en één organisatie niet te vernieuwen en drie overleden personen van de lijst te verwijderen.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
De Oekraïense berichtgeving legt de nadruk op de politieke schade. President Volodymyr Zelensky, na een ontmoeting met voorzitster van de Europese Commissie Ursula von der Leyen in New York, noemde signalen over het opheffen van sancties tegen individuele Russische oligarchen 'zelfvernietigend en contraproductief' en waarschuwde dat het incident laat zien hoe moeilijk het is de eenheid van de EU tegenover Rusland te bewaren. Minister van Buitenlandse Zaken Andri Sybiha kwalificeerde het EU-besluit als 'schandelijk en ongerechtvaardigd', schreef op X dat Moskou viert omdat het straffeloosheid, vernedering van de EU en verdeeldheid onder Europeanen heeft gekregen, en riep alle EU-lidstaten op zelf nationale sancties op de twee oligarchen in te stellen. De berichtgeving benadrukt verder het publieke verzet van Letland en Litouwen, en plaatst de Baltische en Scandinavische staten als principiële bondgenoten van Oekraïne in de onderhandelingen.
Waar de berichtgeving verschilt
Volgens de meeste bronnen bestrijkt het verlengde sanctieregime ongeveer 3.000 personen en entiteiten; een verklaring van de Letse regering spreekt van meer dan 2.600 – beide cijfers komen uit Oekraïense rapportage. Verder verschillen de bronnen over welke lidstaat precies welke oligarch heeft afgedwongen: sommige bronnen noemen Frankrijk als de hoofdrolspeler voor alleen Oesmanov en Luxemburg voor Fridman, terwijl een andere Oekraïense rapportage Frankrijk plaatst binnen een gecombineerde Slowaaks-Frans-Luxemburgse lobby die beide oligarchen bestreek.
Achtergrond
Het EU-sanctieregime rond de territoriale integriteit van Oekraïne bestaat sinds 2014 en werd na de grootschalige Russische invasie in 2022 uitgebreid met onder meer Vladimir Poetin, de Russische leiding, vooraanstaande oligarchen en de voormalige Oekraïense president Viktor Janoekovytsj. De individuele sancties omvatten bevriezing van tegoeden en een inreisverbod in de EU; voor verlenging is unanimiteit vereist tussen alle 27 lidstaten, en bij het uitblijven daarvan vervalt het regime automatisch. Op 14 september had de EU het regime al met zeven dagen verlengd omdat Slowakije en Frankrijk bleven aandringen op de schrapping van de twee oligarchen. Volgens de aangehaalde rapporten was de Franse wens om Oesmanov te schrappen volgens diplomaten gekoppeld aan de zaak van Franse staatsburgers die in Azerbeidzjan vast worden gehouden; de Luxemburgse wens om Fridman te schrappen hing samen met een arbitrageclaim van circa 16 miljard dollar die Fridman tegen Luxemburg heeft aangespannen over bevroren tegoeden.