Oekraïne vraagt EU om 1,1 miljard euro wegens blokkade landbouwexport

Waarom dit belangrijk is

De blokkade van de Oekraïense diepwaterhavens in de Zwarte Zee zet volgens de minister de grootste landbouwcrisis sinds het begin van de grootschalige invasie in gang. Ongeveer 30 miljoen ton producten ter waarde van circa 10 miljard dollar dreigt onuitgevoerd te blijven, wat de voorjaarszaai met 35–40% kan doen krimpen en tot 5% van het Oekraïense bbp kan kosten. Het verzoek aan de EU voor 1,1 miljard euro is bewust vormgegeven als steun voor doorvoer via diepwaterhavens van EU-lidstaten, niet als directe steun aan boeren, en raakt traditionele Oekraïense afzetmarkten in Noord-Afrika, Zuidoost-Azië en het Midden-Oosten.

Wat er is gebeurd

Tijdens een bezoek aan Brussel voor een vergadering van de EU-Raad voor landbouw verklaarde Oekraïens minister van Landbouwbeleid en Voedselvoorziening Taras Vysotsky tegenover Oekraïense media dat de toestand in de landbouwsector de moeilijkste is sinds het begin van de grootschalige Russische invasie. De kern van het probleem is de al twee maanden durende blokkade van de diepwaterhavens in Groot-Odessa, waardoor meer dan de helft van de graanexport niet kan worden verscheept. Daardoor dreigt circa 30 miljoen ton landbouwproducten ter waarde van ongeveer 10 miljard dollar onuitgevoerd te blijven, kunnen de zaaiarealen volgend voorjaar met 35–40% krimmen en kan de Oekraïense economie tot 5% van het bbp verliezen. De begrotingsinkomsten kunnen met circa 90 miljard hryvnia per jaar dalen.

Vysotsky vroeg de EU om 1,1 miljard euro aan nieuwe middelen — niet uit bestaande macro-financiële programma's zoals het Oekraïne-steunkrediet — om de logistieke kosten tot 50 euro per ton te vergoeden die aan Europese vervoerders en logistieke operators in de EU worden betaald. Volgens hem kan dit de extra uitvoer van circa 22 miljoen ton producten mogelijk maken en Oekraïense boeren meer dan 7–8 miljard dollar aan inkomsten opleveren. Alternatieve spoor- en wegroutes via de EU dekken volgens hem hooguit ongeveer de helft van de Oekraïense exportbehoefte; de EU-quota voor Oekraïense tarwe van 1,3 miljoen ton is al volledig gebruikt, waardoor graan alleen als transit door de EU kan. Oekraïne voert gesprekken met buurlanden, waaronder Polen, over meer spoorcapaciteit voor de doorvoer, en overweegt ook de diepwaterhavens van Duitsland of Nederland als alternatieve uitvoerroute. Vysotsky gaf aan dat Oekraïne op korte termijn geen vooruitzichten ziet op een graanbestand in de Zwarte Zee.

Achtergrond

Oekraïne en de EU hebben een vrijhandelszone; de EU-quota voor Oekraïense tarwe van 1,3 miljoen ton is hersteld en al volledig gebruikt, zodat verdere graanverplaatsing via EU-grondgebied alleen als transit mogelijk is. Alternatieve spoor- en wegroutes via de EU dekken op dit moment hooguit ongeveer de helft van de Oekraïense landbouwexportbehoefte. Oekraïne zoekt naar alternatieve verschepingsmogelijkheden, onder meer via diepwaterhavens in Duitsland of Nederland. Poolse boeren hebben in voorgaande jaren tegen de invoer van Oekraïense landbouwproducten geprotesteerd en vrachtwagens geblokkeerd, wat de landroutes via Polen bemoeilijkt. Turkije heeft een zevenpuntenplan voorgesteld om de zee-export vanuit Oekraïense en Russische Zwarte-Zeehavens te deblokkeren, en een mogelijk graanbestand is een van de onderwerpen geweest die tussen Kiev en Moskou zijn besproken. Er is gemeld dat Rusland Oekraïense graanopslag- en logistieke faciliteiten heeft geraakt, waarbij in sommige gebieden tot 90% van de moderne opslagcapaciteit is vernietigd. Begin september draaide de Oekraïense landbouwexport op ongeveer 40–44% van het potentiële volume.