EU verlengt Oekraïne-sancties maar haalt twee Russische oligarchen van de lijst — Oekraïne woedend
Op 22 september besloot de EU-Raad de individuele sancties tegen personen die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen met 36 maanden te verlengen, tot 22 september 2029. Tegelijkertijd werden de Russische oligarchen Aliser Oesmanov en Michail Fridman van de lijst geschrapt. Frankrijk en Slowakije hadden aangedrongen op verwijdering van Oesmanov, Luxemburg op die van Fridman. Oekraïne veroordeelde het besluit als 'schandelijk' en stelde voor de Russische miljardairs Vladimir Lisin en Vladimir Potanin te sanctioneren.
Hoofdpunten
- EU-Raad verlengde Oekraïne-sancties op 22 september met ongekende 36 maanden, tot 22 september 2029, in plaats van de gebruikelijke zes maanden.
- Tegelijk werden de Russische oligarchen Aliser Oesmanov en Michail Fridman van de EU-sanctielijst geschrapt.
- Frankrijk en Slowakije drongen aan op schrapping van Oesmanov; later bleek dat Frankrijk twee in Azerbeidzjan gedetineerde Fransen wilde vrij krijgen — de dag na de schrapping werd Martin Ryan door Azerbeidzjan begenadigd en vrijgelaten.
- Premier Luc Frieden van Luxemburg zei dat de schrapping van Fridman gebeurde in het hoger belang van Luxemburg; Fridman voert arbitrage over bevroren tegoeden (bronnen noemen circa €15 miljard of minstens $16 miljard).
- Oekraïne veroordeelde het besluit scherp; minister Andrii Sybiha noemde het 'schandelijk' en ongerechtvaardigd, en sanctiecommissaris Vladyslav Vlasiuk stelde voor Vladimir Lisin (NLMK) en Vladimir Potanin (Nornickel) in het volgende pakket op te nemen.
- Estland, Letland en Litouwen kondigden nationale sancties tegen Oesmanov en Fridman aan; de Estse minister Margus Tsahkna tekende het besluit op 23 september op afstand vanuit New York.
- De Britse premier Keir Starmer (in één brontekst 'Andy Burnham' genoemd) sprak op de Algemene Vergadering van de VN in New York met president Zelensky en sprak zijn steun uit voor het handhaven van Britse sancties tegen de twee oligarchen.
- EU-diplomaten in Brussel uitten onvrede: één noemde het 'het slechtste moment' voor de EU, een ander zei dat 'niemand tevreden is met dit besluit'.
Waarom dit belangrijk is
Het schrappen van twee Russische oligarchen van de EU-sanctielijst op hetzelfde moment dat het sanctieregime als geheel werd verlengd, is een ongekende stap die werd ingegeven door nationale belangen van Frankrijk, Slowakije en Luxemburg — niet door overwegingen rond Oekraïne. De beslissing zonder coördinatie met Kyiv ondermijnt het vertrouwen van Oekraïne in de EU-sanctiepolitiek en zet de tot nu toe gebruikelijke Brits-EU-coördinatie onder druk. Verschillende lidstaten (Estland, Letland, Litouwen) compenseren met nationale sancties, wat de broosheid van de Europese eenheid op dit dossier blootlegt. De kwestie versnelt het interne EU-debat over de overstap van unanimiteit naar gekwalificeerde meerderheid bij sanctiebesluiten.
Wat er is gebeurd
Op 22 september verlengde de EU-Raad het sanctieregime tegen personen die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen met 36 maanden, tot 22 september 2029 — de eerste verlenging voor zo'n lange periode in plaats van de gebruikelijke zes maanden. In hetzelfde besluit werden Aliser Oesmanov en Michail Fridman van de lijst gehaald. Frankrijk en Slowakije hadden eerder aangedrongen op schrapping van Oesmanov; de Fransen onder het mom van 'nationale veiligheid', maar volgens bronnen om de vrijlating te bewerkstelligen van twee Franse onderdanen die in Azerbeidzjan vastzaten. De dag na de schrapping begenadigde Azerbeidzjan de Franse zakenman Martin Ryan (volgens de meeste bronnen tot tien jaar veroordeeld wegens spionage; één artikel noemt twaalf jaar). Luxemburg eiste daarop de schrapping van Fridman; premier Luc Frieden zei dat dit in het hoger belang van het land was, en wees erop dat de steun voor Oekraïne ongewijzigd blijft. Letland blokkeerde het besluit tot een compromis was bereikt en kondigde aan zelf nationale sancties op te leggen. Oekraïne veroordeelde de beslissing scherp; minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha noemde ze 'schandelijk' en sanctiecommissaris Vladyslav Vlasiuk stelde voor de Russische miljardairs Vladimir Lisin (NLMK) en Vladimir Potanin (Nornickel) in het volgende sanctiepakket op te nemen. België verzette zich eerder tegen opname van Lisin vanwege NLMK-vestigingen in Wallonië, en de Europese afhankelijkheid van Russisch nikkel en palladium — vooral in de auto-industrie — hield Potanin tot nu toe buiten de lijst. De Britse premier Keir Starmer (in één brontekst 'Andy Burnham' genoemd) sprak op de Algemene Vergadering van de VN in New York met president Zelensky en verzekerde hem dat het VK zijn eigen sancties tegen de twee oligarchen handhaaft. Estland, Litouwen en Letland kondigden nationale sancties aan; de Estse minister Margus Tsahkna tekende het besluit op 23 september op afstand vanuit New York. EU-diplomaten in Brussel spraken openlijk onvrede uit: één noemde het 'het slechtste moment' voor de EU, een ander stelde dat 'niemand tevreden is met dit besluit'.
Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven
Oekraïense media plaatsen het EU-besluit in een eenduidig kader: het is 'schandelijk' en 'ongerechtvaardigd', zonder coördinatie met Kyiv tot stand gekomen. De berichtgeving benadrukt de veroordeling door minister Andrii Sybiha en het tegenvoorstel van sanctiecommissaris Vladyslav Vlasiuk om in plaats daarvan Lisin en Potanin op de lijst te zetten. Veel aandacht gaat uit naar steunbetuigingen van bondgenoten die het EU-besluit openlijk afkeuren: de Britse premier die Britse sancties bevestigt, en de Baltische staten die nationale maatregelen aankondigen. De bredere context is dat de tot nu toe gebruikelijke EU-Oekraïne-coördinatie op sanctiegebied voor het eerst openlijk is verstoord.
Waar de berichtgeving verschilt
De bronnen zijn het oneens over de strafmaat van de Azerbeidzjaanse veroordeling van de Franse zakenman Martin Ryan: de meeste berichten noemen tien jaar, één artikel spreekt van twaalf jaar. Ook over de hoogte van Fridmans claim tegen Luxemburg lopen de cijfers uiteen: circa €15 miljard in arbitrage versus minstens $16 miljard in een gerechtelijke procedure. Ten slotte is de Britse premier die het onderwerp naar verluidt aankaartte bij Zelensky op de Algemene Vergadering van de VN tegenstrijdig benoemd: één bron noemt 'Andy Burnham', andere bronnen noemen Keir Starmer (waarvan sommige ook 'Andy Burnham' vermelden).
Achtergrond
Het EU-sanctieregime tegen personen die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen werd sinds 2014 elke zes maanden vernieuwd; de verlenging op 22 september naar 36 maanden — tot 22 september 2029 — is de eerste meerjarige vernieuwing ooit. Het regime dekt circa 3.000 personen; in oktober staat de grootste uitbreiding ooit gepland, met meer dan 1.600 extra namen. Oesmanov raakte internationaal bekend door zijn eerdere investering in de Londense voetbalclub Arsenal (verkocht in 2018); Fridman verhuisde in 2013 naar Londen en vertrok nadat sancties tegen hem waren ingesteld. Fridman voert arbitrage over bevroren tegoeden in Luxemburg (bronnen noemen circa €15 miljard of minstens $16 miljard). NLMK, het bedrijf van Lisin, heeft metaalverwerkende installaties in het Belgische Wallonië en in Frankrijk, Italië en Denemarken; de Europese afhankelijkheid van Russisch nikkel en palladium, vooral in de auto-industrie, heeft Potanin en Nornickel tot nu toe buiten de sanctielijst gehouden.