h.ua

Gepubliceerd · Bijgewerkt

Russische oligarchs bestuderen Usmanov- en Fridman-zaken als mogelijk precedent om EU-sancties te omzeilen

Russische oligarchs analyseren hoe de miljardairs Alisher Usmanov en Michail Fridman van de EU-sanctielijst zijn gehaald na lobbywerk door Frankrijk en Luxemburg, in de hoop dat dit een bruikbaar sjabloon oplevert voor hun eigen juridische procedures. Het akkoord werd bereikt doordat Frankrijk de schrapping van Usmanov bepleitte en Luxemburg die van Fridman, waarbij circa 3.000 andere sancties met 36 maanden werden verlengd. Een dag na het EU-besluit verleende Azerbeidjan gratie aan de Franse burger Martin Ryan, die was veroordeeld wegens spionage; Frankrijk heeft geen openbaar verband tussen beide gebeurtenissen gelegd.

Hoofdpunten

  • Alisher Usmanov en Michail Fridman werden na langdurige lobby door EU-lidstaten van de EU-sanctielijst geschrapt, als eersten sinds de start van de grootskeidige invasie.
  • De overige circa 3.000 sancties tegen personen en bedrijven werden met 36 maanden verlengd als compromis.
  • Minimaal twee door Bloomberg geïnterviewde Russische miljardairs willen de zaak-Fridman bestuderen als mogelijk precedent voor eigen rechtszaken.
  • Luxemburg zag een arbitragezaak van circa 16 miljard dollar van Fridman wegens bevriezing van zijn tegoeden onder EU-sancties; hij stelt dat het investeringsbeschermingsverdrag is geschonden.
  • Een dag na het EU-besluit verleende de Azerbeidjaanse president Ilham Aliyev gratie aan de Franse burger Martin Ryan, die tot spionage was veroordeeld; Frankrijk heeft geen openbaar verband gelegd.
  • Letland bereidt nationale sancties tegen Usmanov en Fridman voor; volgens Bloomberg handhaaft het VK zijn sancties tegen beide oligarchs.
  • Sergey Glandin, partner bij BGP Litigation in Moskou, noemde de zaak-Fridman een mogelijke 'instructie' voor andere oligarchs.

Waarom dit belangrijk is

De schrapping van Usmanov en Fridman is de eerste keer sinds de Russische grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 dat prominente Russen via lidstaatlobby uit het EU-sanctieregime zijn gehaald, en andere oligarchs bestuderen de zaak als mogelijk sjabloon voor hun eigen procedures. Het voorval laat zien hoe nationale belangen van lidstaten het Europese sanctiebeleid kunnen bijsturen: Frankrijk lobbyde voor Usmanov, Luxemburg voor Fridman (mede vanwege een arbitragezaak van circa 16 miljard dollar), terwijl de overige circa 3.000 sancties met 36 maanden werden verlengd. De timing — een dag na het EU-besluit verleende Azerbeidjan gratie aan een Franse burger die wegens spionage was veroordeeld — roept vragen op over mogelijke koppelingen die Frankrijk niet openlijk bevestigt. Tegelijk proberen andere EU-landen, zoals Letland, en het VK via nationale sancties de gevolgen voor de twee oligarchs te beperken.

Wat er is gebeurd

De EU heeft Alisher Usmanov en Michail Fridman van de sanctielijst gehaald na langdurige lobby door respectievelijk Frankrijk en Luxemburg, waarbij de Franse campagne andere EU-landen choqueerde en de verlenging van circa 3.000 andere sancties in gevaar bracht. Het bereikte compromis verlengde alle overige sancties tegen personen en bedrijven met 36 maanden. Luxemburg werd geconfronteerd met een arbitrageclaim van circa 16 miljard dollar van Fridman over de bevriezing van zijn tegoeden; Fridman stelt dat Luxemburg het investeringsbeschermingsverdrag heeft geschonden. Een dag nadat de EU instemde met de concessie over Usmanov, verleende de Azerbeidjaanse president Ilham Aliyev gratie aan de Franse burger Martin Ryan, die in 2023 was gearresteerd op verdenking van spionage. Frankrijk heeft geen openbaar verband tussen beide gebeurtenissen gelegd. Ondertussen meldden door Bloomberg geïnterviewde Russische miljardairs dat zij de zaak-Fridman bestuderen als mogelijk precedent; Sergey Glandin van BGP Litigation noemde die zaak een mogelijke 'instructie' voor anderen. Volgens Bloomberg handhaaft het VK zijn sancties tegen beide oligarchs en bereidt Letland nationale sancties voor.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

Beide Oekraïense bronnen (ZN.UA en LIGA.net) plaatsen het nieuws dat Russische oligarchs de zaken-Usmanov en -Fridman bestuderen als precedent om zelf aan EU-sancties te ontsnappen voorop. LIGA.net (artikel 38131) belicht de kritiek van voormalig minister van Buitenlandse Zaken Volodymyr Ohryzko, die het besluit politiek getinte 'petitesse' noemt, vreest dat andere lidstaten om uitzonderingen zullen vragen, en pleit voor een overgang van unanimiteit naar gekwalificeerde meerderheid in buitenlands beleid. Beide artikelen benadrukken het standpunt van Vladyslav Vlasiuk, de Oekraïense presidentiële commissaris voor sanctiebeleid, dat de EU na het opheffen van de beperkingen opnieuw sancties zou moeten opleggen, en wijzen op nationale sancties door Letland en het VK als door Oekraïne begunstigde tegenmaatregelen.

Waar de berichtgeving verschilt

De twee Oekraïense bronnen verschillen over de vraag of het opheffen van de sancties tegen Usmanov en Fridman gekoppeld was aan de Azerbeidjaanse gratie voor de Franse burger Martin Ryan. ZN.UA (artikel 37992) schrijft op basis van ingewijden dat Parijs de schrapping nastreefde als onderdeel van afspraken met Azerbeidjan over diens vrijlating. LIGA.net (artikel 38131) geeft de lezing van voormalig minister Ohryzko weer, die stelt dat Frankrijk 'een spion' vrij wilde krijgen, mogelijk voor binnenlandse politieke doeleinden van president Macron, en omschrijft de hele gang van zaken als politieke 'petitesse'. Frankrijk heeft zelf geen openbaar verband tussen beide gebeurtenissen gelegd.

Achtergrond

Sinds de start van de Russische grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 hebben de meeste vermogende Russen hun activa en bedrijven terug naar Rusland verplaatst en geïnvesteerd in Russische banken, consumentenbedrijven, industriële activa en technologiebedrijven. De Franse campagne voor Usmanov veroorzaakte binnen de EU onrust die de verlenging van bijna 3.000 andere sanctiemaatregelen bedreigde; uiteindelijk werd een compromis bereikt dat die maatregelen met 36 maanden verlengde in ruil voor het opheffen van de sancties tegen Usmanov en Fridman. Luxemburg kreeg te maken met een arbitrageclaim van circa 16 miljard dollar van Fridman over de bevriezing van zijn tegoeden onder EU-sancties; hij voert aan dat het investeringsbeschermingsverdrag is geschonden. De Oekraïense presidentiële commissaris voor sanctiebeleid stelde dat de EU na het opheffen van de beperkingen opnieuw sancties zou moeten opleggen; voormalig minister Ohryzko bepleitte een verschuiving van unanimiteit naar gekwalificeerde meerderheid in buitenlands beleid en wees erop dat nationale sancties van lidstaten de gevolgen van het EU-besluit kunnen inperken.