Oekraïens kabinet bevriest niet-kritieke uitgaven wegens moeilijke overheidsfinanciën

Waarom dit belangrijk is

Het besluit verschuift de prioriteiten van de Oekraïense oorlogsbegroting scherp naar defensie en beschermde sociale verplichtingen, en weg van infrastructuur, bouw en stadsverfraaiing. Het ministerie van Defensie heeft naar verluidt een tekort van 27 miljard dollar; via interne optimalisatie kon de regering daarvan naar eigen zeggen ongeveer 7 miljard dollar vrijmaken. Door publiekelijk te koppelen dat een deel van de internationale financiering uitblijft aan het niet nakomen van partnerschapsverplichtingen, deed premier Koretsky een ongebruikelijke openlijke erkenning die de relatie met donoren kan beïnvloeden. President Zelensky stelde een deadline van 15 oktober voor de regering en eiste dat de defensie-uitgaven vóór het einde van het jaar volledig gedekt zijn, terwijl voorstellen om nieuwe steun aan het bedrijfsleven via btw- en accijnsverhogingen te financieren nog goedkeuring van het parlement behoeven.

Wat er is gebeurd

Op maandag 28 september maakte premier Serhiy Koretsky bekend dat het kabinet een besluit heeft goedgekeurd dat de staatuitgaven prioriteert vanwege een moeilijke financiële situatie. Budgetmiddelen gaan allereerst naar kritieke uitgaven: defensie, pensioenen en sociale uitkeringen, en salarissen voor leraren, artsen en andere ambtenaren. Niet-prioritaire uitgaven worden uitgesteld tot het einde van de oorlog, waaronder nieuwbouw, reconstructie en kapitaalreparaties die niet kritiek zijn, en verfraaiingswerken zoals parken, pleinen, fonteinen en het opnieuw leggen van kinderkopjes. Koretsky stelde dat deze projecten niet worden geschrapt maar alleen worden uitgesteld, en riep lokale overheden op hun eigen begrotingen door te nemen en niet-prioritaire uitgaven te beperken.

De premier koppelde de financiële druk mede aan uitblijvende internationale steun, deels omdat Oekraïne bepaalde verplichtingen tegenover internationale partners niet is nagekomen. Het kabinet heeft parallel een grootschalige audit van de staatsapparatuur aangekondigd om verdere besparingen te vinden.

In zijn avondtoespraak gaf president Volodymyr Zelensky opdracht dat de defensie-uitgaven vóór het einde van het jaar volledig gedekt moeten zijn; het regeringsdeel van de verplichtingen moet uiterlijk 15 oktober klaar zijn. Zelensky benadrukte dat het parlement een even duidelijk schema moet bieden en dat regering en diplomaten voortdurend contact houden met volksvertegenwoordigers. Het kabinet heeft intussen de zesde oorlogsbegroting ingediend bij de Verkhovna Rada, met uitgaven boven 8 biljoen hryvnia tegen eigen middelen van circa 3,7 biljoen. Van de benodigde 52,6 miljard dollar (circa 2,3 biljoen hryvnia) internationale steun is tot nu toe slechts 20 miljard dollar (864 miljard hryvnia) bevestigd door partners.

Hoe Oekraïense bronnen het beschrijven

Oekraïense media leggen de nadruk op het ongekend zware karakter van de begrotingssituatie tijdens een oorlog en presenteren het kabinetsbesluit als een noodzakelijke herordening van middelen. Premier Koretsky's openlijke erkenning dat een deel van de internationale financiering uitblijft door niet nagekomen Oekraïense verplichtingen wordt breed uitgelegd als een politieke waarschuwing aan het parlement om noodzakelijke wetgeving snel goed te keuren. De oproep aan lokale overheden om hun eigen begrotingen te herzien versterkt het beeld van een land dat de financiële teugels aanhaalt, terwijl berichten dat bevroren projecten later alsnog worden uitgevoerd de binnenlandse onrust over stille bezuinigingen proberen te temperen. Onafhankelijke berichtgeving benadrukt de omvang van het defensietekort en de onbetaalde militaire bezoldigingshervorming.

Waar de berichtgeving verschilt

Eén bron (Novynarnia) schrijft de uitspraken over de prioritering van staatuitgaven toe aan premier Denys Shmyhal, terwijl alle andere bronnen – inclusief Koretsky's eigen verklaringen – premier Serhiy Koretsky als spreker noemen.

Achtergrond

De Oekraïense begroting die vóór de oorlog was aangenomen, kende al een tekort van circa 1,9 biljoen hryvnia, ongeveer 18,5 procent van het bbp; het veiligheidsblok slokte meer dan de helft van de uitgaven op. Op 1 september werd een regime van 'strenge economie' voor niet-defensie-uitgaven aangekondigd, en op 14 september bestempelde de premier de overheidsfinanciën als 'bijna kritiek'. De ingediende zesde oorlogsbegroting voorziet in uitgaven boven 8 biljoen hryvnia tegen eigen middelen van ongeveer 3,7 biljoen, een gat van 4,3 biljoen dat met internationale steun moet worden gedekt. Europese partners en het IMF koppelen verdere financiering aan de uitvoering van afgesproken hervormingen; EU-commissarissen hebben het parlement een lijst met wetten gestuurd om reeds overeengekomen EU-steun vrij te geven. Een in juni aangekondigd nieuw bezoldigingssysteem voor militairen is wegens geldgebrek nog niet van start gegaan, goed voor circa 1 biljoen hryvnia aan onuitgegeven verplichtingen. Onafhankelijke berichten ramen de kosten van één oorlogsdag in 2026 op circa 190 miljoen dollar, 50 miljoen dollar meer dan twee jaar eerder.